# Gwint calowy UNC i UNF: tabela rozmiarów i jak go rozpoznać Źródło: [Świat Śrub — artykuł](https://swiatsrub.pl/poradnik/gwint-calowy-unc-unf) Aktualizacja treści: 2026-10-18. Język: polski. Opracowanie: Świat Śrub. [Zasady redakcyjne i zgłaszanie poprawek](https://swiatsrub.pl/poradnik/zasady-redakcyjne). UNC i UNF mają ten sam zarys 60° co gwint metryczny, a różnią się średnicą w calach i skokiem liczonym w zwojach na cal. Tabela rozmiarów, pary calowy–metryczny, które najłatwiej pomylić, i klucze do wyrobów calowych. Gwint calowy **UNC** (Unified Coarse — szereg zwykły) i **UNF** (Unified Fine — szereg drobny) to amerykański gwint ujednolicony wg ASME B1.1. Zarys ma 60°, jak metryczny, ale średnicę podaje się w calach, a skok jako liczbę zwojów na cal: **1/2-13 UNC** to 12,70 mm średnicy i 13 zwojów na cal. Niżej tabela rozmiarów od 1/4 do 2 cali, pary calowy–metryczny, które najłatwiej pomylić, i klucze do wyrobów calowych. ## Przykład: rozpoznanie śruby 1/2 cala przykład i kontrola przed zakupem > **Przykład i kontrola — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany > > Średnica około 12,70 mm nie rozstrzyga między 1/2-13 UNC a 1/2-20 UNF. Pierwszy ma 13, drugi 20 zwojów na cal. M12 nie jest zamiennikiem żadnego z nich. Przy wymianie zachowaj także klasę tolerancji oraz specyfikację materiałową śruby. > > - Przelicz podziałkę jako 25,4/TPI i potwierdź ją wzornikiem. > - Zapisz pełny szereg UNC/UNF, długość i rodzaj łba. > - Dobierz klucz do konkretnego łba; sam wymiar gwintu nie określa napędu. ## Jak czytać oznaczenie gwintu calowego wg ASME B1.1 Pełne oznaczenie podaje rozmiar, liczbę zwojów na cal, szereg i klasę tolerancji: **1/4-20 UNC-2A**. Co znaczą klasy od 1A do 3B i czym gwint calowy różni się od brytyjskiego Whitwortha, opisujemy w przeglądzie [rodzaje gwintów](https://swiatsrub.pl/poradnik/rodzaje-gwintow). Przy zamawianiu liczą się przede wszystkim rozmiar i szereg, bo to one wyznaczają skok. - **1/2-13 UNC**: 1/2 cala (12,70 mm), 13 zwojów na cal, szereg zwykły - **1/2-20 UNF**: ta sama średnica, 20 zwojów na cal; nakrętka 1/2-13 UNC na tę śrubę nie wejdzie - **1/2-UNC**: zapis z naszego katalogu: rozmiar i szereg; liczbę zwojów wyznacza szereg, tu 13 - **#10-24 UNC**: rozmiar numerowany, poniżej 1/4 cala: nr 10 to 0,190 cala (4,83 mm), 24 zwoje na cal - **3/4-10 UNC LH**: gwint lewy; kierunek dopisuje się na końcu, jak w gwincie metrycznym — zob. [gwint lewy](https://swiatsrub.pl/poradnik/gwint-lewy) Szeregi i oznaczenia wg ASME B1.1 ## Tabela gwintów UNC i UNF: średnica i skok zwoje na cal wg ASME B1.1 Średnica nominalna to rozmiar w calach razy 25,4 mm. Skok w milimetrach to 25,4 podzielone przez liczbę zwojów na cal. Szereg UNF ma przy tej samej średnicy więcej zwojów, a więc mniejszy skok i płytszy zarys. Liczba zwojów na cal wg ASME B1.1; średnica — wymiar nominalny. Szereg UNF kończy się na 1 1/2 cala. | Rozmiar | Ø \[mm\] | UNC \[zw./cal\] | Skok UNC \[mm\] | UNF \[zw./cal\] | Skok UNF \[mm\] | | --- | ---: | ---: | ---: | ---: | ---: | | 1/4" | 6,35 | 20 | 1,27 | 28 | 0,91 | | 5/16" | 7,94 | 18 | 1,41 | 24 | 1,06 | | 3/8" | 9,53 | 16 | 1,59 | 24 | 1,06 | | 7/16" | 11,11 | 14 | 1,81 | 20 | 1,27 | | 1/2" | 12,70 | 13 | 1,95 | 20 | 1,27 | | 9/16" | 14,29 | 12 | 2,12 | 18 | 1,41 | | 5/8" | 15,88 | 11 | 2,31 | 18 | 1,41 | | 3/4" | 19,05 | 10 | 2,54 | 16 | 1,59 | | 7/8" | 22,23 | 9 | 2,82 | 14 | 1,81 | | 1" | 25,40 | 8 | 3,18 | 12 | 2,12 | | 1 1/8" | 28,58 | 7 | 3,63 | 12 | 2,12 | | 1 1/4" | 31,75 | 7 | 3,63 | 12 | 2,12 | | 1 1/2" | 38,10 | 6 | 4,23 | 12 | 2,12 | | 2" | 50,80 | 4,5 | 5,64 | — | — | W katalogu: [śruby imbusowe UNC](https://swiatsrub.pl/category/sruby-calowe) wg ANSI B18.3, [nakrętki UNC i UNF](https://swiatsrub.pl/category/nakretki-calowe) wg ANSI B18.2.2 oraz [pręty gwintowane calowe](https://swiatsrub.pl/category/prety-gwintowane-calowe) w obu szeregach — wszystko w dziale [wyroby calowe](https://swiatsrub.pl/category/wyroby-calowe). ## Jak rozpoznać gwint calowy pary calowy–metryczny Ogólną metodę — średnica, skok, zarys — opisujemy w części [jak rozpoznać gwint](https://swiatsrub.pl/poradnik/rodzaje-gwintow). Przy gwincie calowym kłopot polega na tym, że kilka rozmiarów ma metrycznego sąsiada niemal o tej samej średnicy albo o niemal tym samym skoku. Nakrętka chwyta wtedy na zwój lub dwa i staje. Skoki metryczne wg ISO 261; calowe — 25,4 mm podzielone przez liczbę zwojów na cal wg ASME B1.1. | Calowy | Ø · skok \[mm\] | Metryczny | Ø · skok \[mm\] | Co rozstrzyga | | --- | --- | --- | --- | --- | | 1/4-20 UNC | 6,35 · 1,27 | M6 | 6 · 1 | skok: 20 zwojów na calu wobec ok. 25 | | 5/16-18 UNC | 7,94 · 1,41 | M8 | 8 · 1,25 | skok: 10 skoków to 14,1 wobec 12,5 mm | | 3/8-16 UNC | 9,53 · 1,59 | M10 | 10 · 1,5 | średnica; 10 skoków to 15,9 wobec 15 mm | | 1/2-13 UNC | 12,70 · 1,95 | M12 | 12 · 1,75 | średnica i skok | | 1/2-20 UNF | 12,70 · 1,27 | M12 × 1,25 | 12 · 1,25 | średnica; skoki prawie równe | | 5/8-11 UNC | 15,88 · 2,31 | M16 | 16 · 2 | skok: 10 skoków to 23,1 wobec 20 mm | | 3/4-10 UNC | 19,05 · 2,54 | M20 | 20 · 2,5 | średnica; skoki prawie równe | - **Mierz 10 skoków, nie jeden.** Przy 3/8-16 UNC i M10 różnica na jednym skoku to 0,09 mm, na dziesięciu — prawie 0,9 mm. Taką różnicę pokaże już [suwmiarka](https://swiatsrub.pl/category/suwmiarki). - **Średnica nie w pełnych milimetrach.** 6,35, 7,94, 9,53 i 12,70 mm to 1/4, 5/16, 3/8 i 1/2 cala. Wynik bliski pełnym milimetrom wskazuje gwint metryczny. - **Kreski na łbie zamiast cyfr.** Śruba metryczna ze stali ma na łbie klasę wytrzymałości, np. 8.8 albo 10.9. Promieniowe kreski to oznaczenie amerykańskiej normy SAE J429 dla wyrobów calowych: 3 kreski — Grade 5, 6 kresek — Grade 8. > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > praktyka, nie wymóg normy > > - Gdy nakrętka wchodzi ręką na jeden–dwa zwoje i staje, nie dokręcaj jej kluczem. Para calowa z metryczną nie da pełnego połączenia, a dokręcona na siłę niszczy oba gwinty. > - Zamiennika nie ma. Do maszyny z gwintem calowym dobierz calową śrubę i nakrętkę; przejście na metryczne wymaga oceny i zatwierdzenia naprawy, w tym materiału wokół otworu oraz geometrii nowego gwintu. > - Klucz metryczny najbliższego rozmiaru ma na nakrętce calowej luz albo nie wchodzi wcale. Luźny klucz zaokrągla naroża, dlatego do wyrobów calowych używaj kluczy calowych. ## Klucze do śrub i nakrętek calowych wg kart norm ANSI B18.3 · ANSI B18.2.2 Śruby z łbem walcowym i gniazdem sześciokątnym wg ANSI B18.3 i nakrętki sześciokątne wg ANSI B18.2.2 mają wymiary pod klucz w calach. Wartości podajemy wg kart norm [ANSI B18.3](https://swiatsrub.pl/poradnik/normy/ansi-b18-3-iso4762) i [ANSI B18.2.2](https://swiatsrub.pl/poradnik/normy/ansi-b18-2-2-din934). Śruba i nakrętka tego samego rozmiaru mają ten sam klucz w szeregu UNC i UNF. Klucz imbusowy: wymiar J śruby z łbem walcowym wg ANSI B18.3. Klucz do nakrętki: rozwartość F (nominalna) nakrętki wg ANSI B18.2.2. | Rozmiar | Klucz imbusowy | Klucz do nakrętki 6-kt | | --- | ---: | ---: | | 1/4" | 3/16" | 7/16" (11,11 mm) | | 5/16" | 1/4" | 1/2" (12,70 mm) | | 3/8" | 5/16" | 9/16" (14,29 mm) | | 7/16" | 3/8" | 11/16" (17,46 mm) | | 1/2" | 3/8" | 3/4" (19,05 mm) | | 5/8" | 1/2" | 15/16" (23,81 mm) | | 3/4" | 5/8" | 1 1/8" (28,58 mm) | W katalogu: [zestaw calowych kluczy imbusowych do 3/8"](https://swiatsrub.pl/products/zestaw-imbusow-calowych-050-3-8-bondhus-dlugie-13-cz), czyli do śrub 1/2", a także [klucze płasko-oczkowe calowe](https://swiatsrub.pl/products/zestaw-kluczy-plasko-oczkowych-calowych-proxxon-12-czesci) i [nasadki calowe](https://swiatsrub.pl/products/zestaw-nasadek-calowych-proxxon-36-czesci). ## UNC czy UNF dobór szeregu UNC to szereg zwykły, UNF — drobny. Różnica między nimi jest taka sama jak między metrycznym gwintem zwykłym a drobnozwojnym: mniejszy skok to płytszy zwój i drobniejszy posuw na jeden obrót. Szczegóły tej zależności opisujemy w artykule [gwint metryczny zwykły i drobnozwojny](https://swiatsrub.pl/poradnik/gwint-metryczny). > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > praktyka, nie wymóg ASME B1.1 > > - **UNC** — montaż ogólny i gwint w miękkim materiale, np. w aluminium albo żeliwie. Grubszy zwój trudniej zerwać i uszkodzić przy częstym rozkręcaniu. > - **UNF** — cienkie ścianki i precyzyjna regulacja, czyli tam, gdzie drobny skok przewidział konstruktor. > - Przy naprawie nie zmieniaj szeregu. O tym, czy potrzebujesz UNC czy UNF, decyduje gwint w otworze, a nie to, jaka śruba jest pod ręką. > **Uwaga:** Gwintu calowego nie rozpoznasz po zarysie, bo ma 60°, tak samo jak metryczny. Rozstrzyga średnica w calach i skok w zwojach na cal. Przy parach 3/8 cala i M10 albo 3/4 cala i M20 zmierz 10 skoków i średnicę, zanim zamówisz. ## Źródła i dokumentacja Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm. 1. ASME B1.1 — ASME. Gwinty zunifikowane UNC i UNF: średnice, liczba zwojów na cal i klasy tolerancji. 2. UNC and UNF thread — Optimas. Tabela średnic i skoków wykorzystana do porównania danych. ## Powiązane produkty i kategorie - [UNC · UNF](https://swiatsrub.pl/category/wyroby-calowe): wyroby calowe - [ANSI B18.3](https://swiatsrub.pl/category/sruby-calowe): śruby imbusowe UNC - [ANSI B18.2.2](https://swiatsrub.pl/category/nakretki-calowe): nakrętki UNC i UNF - [Pręty calowe](https://swiatsrub.pl/category/prety-gwintowane-calowe): UNC i UNF, 1000 mm - [Imbusy calowe](https://swiatsrub.pl/products/zestaw-imbusow-calowych-050-3-8-bondhus-dlugie-13-cz): zestaw ,050–3/8" Aktualne wykonania, jednostki sprzedaży, wielkości opakowań, ceny i dostępność sprawdź na karcie wybranego wariantu produktu. ## Czytaj dalej - [Gwint lewy (LH): oznaczenie, zastosowanie i jak go rozpoznać](https://swiatsrub.pl/poradnik/gwint-lewy/index.md) - [Rodzaje gwintów i ich oznaczenia — przewodnik](https://swiatsrub.pl/poradnik/rodzaje-gwintow/index.md) - [Gwint metryczny zwykły i drobnozwojny — czym się różnią i kiedy który](https://swiatsrub.pl/poradnik/gwint-metryczny/index.md)