# Jak gwintować gwintownikiem i narzynką: gwintowanie ręczne krok po kroku

Źródło: [Świat Śrub — artykuł](https://swiatsrub.pl/poradnik/gwintowanie-gwintownikiem)

Aktualizacja treści: 2026-10-18. Język: polski.

Opracowanie: Świat Śrub. [Zasady redakcyjne i zgłaszanie poprawek](https://swiatsrub.pl/poradnik/zasady-redakcyjne).

Jak naciąć gwint wewnętrzny kompletem gwintowników, a zewnętrzny narzynką: które narzędzie do czego, kolejność pracy, jak nie złamać gwintownika w otworze nieprzelotowym i na jaką średnicę przygotować pręt.

**Do ręcznego nacinania typowego gwintu można użyć zestawu gwintowników dobranego do materiału i otworu.** Komplet DIN 352 zwykle ma trzy narzędzia, ale inne zestawy i gwintowniki maszynowe pracują inaczej. Średnicę wiertła bierz z tabeli producenta; d − P jest przybliżeniem dla nacinania, nie dla wygniatania. Sposób smarowania i cofania zależy od narzędzia oraz materiału.

## Przykład: ręczne M8 w otworze nieprzelotowym

przykład i kontrola przed zakupem

> **Przykład i kontrola — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany
> 
> Dla zwykłego M8 nacinanego gwintownikiem tabela podaje 6,8 mm. Otwór musi być głębszy od wymaganego pełnego gwintu: trzeba uwzględnić nakrój, wióry i stożek wiertła. Nie przenoś tej średnicy na wygniatak ani gwint EG pod wkładkę.
> 
> - Sprawdź materiał, głębokość i rodzaj otworu przed wyborem gwintownika.
> - Zastosuj kolejność narzędzi i sposób odprowadzania wióra z instrukcji konkretnego zestawu.
> - Kontrolę tolerancji wykonaj sprawdzianem; próba śrubą jest tylko kontrolą wstępną.

## Gwintowniki i narzynki: które do czego

DIN 352 · DIN 2181 · DIN EN 22568

Do ręcznego gwintowania gwintu metrycznego zwykłego służy komplet trzech gwintowników wg **DIN 352** (M1–M68). Wstępny i pośredni mają podwymiar i tylko przygotowują zarys. Dopiero wykańczający nacina gwint na wymiar. Rozróżnia się je po pierścieniach na chwycie i po długości nakroju, czyli stożkowej części roboczej.

Komplet wg DIN 352. Pierścienie to oznaczenie producentów i nie wszyscy stosują je tak samo: spotyka się też wykańczający z trzema pierścieniami. Gwint drobnozwojny nacina się kompletem dwuczęściowym wg DIN 2181: wstępny i wykańczający.

| Gwintownik | Na chwycie | Nakrój | Zadanie |
| --- | --- | --- | --- |
| wstępny (nr 1) | 1 pierścień | forma A, 6–8 zwojów | zaczyna gwint i prowadzi kolejne narzędzia |
| pośredni (nr 2) | 2 pierścienie | forma D, 3,5–5 zwojów | pogłębia zarys |
| wykańczający (nr 3) | bez pierścienia | forma C, 2–3 zwoje | nacina gwint na wymiar, także blisko dna otworu |

- **DIN 371**: gwintownik maszynowy ze wzmocnionym chwytem: M1–M10 i drobnozwojne do M10 × 1,25
- **DIN 376**: gwintownik maszynowy z chwytem cieńszym od gwintu (przelotowym), M1,6–M68
- **DIN 357**: gwintownik do nakrętek, M3–M68
- **DIN EN 22568**: narzynki okrągłe i oprawki; w handlu nadal jako DIN 223 B — forma B to narzynka z nacięciem na obwodzie
- **DIN 1814**: pokrętło do gwintowników

Zakres wg tytułów norm

Zanim wybierzesz narzędzie, ustal gwint: średnicę, skok i zarys. Jak to zrobić suwmiarką i [wzornikiem do gwintów](https://swiatsrub.pl/products/przyrzad-do-mierzenia-gwintow-abraboro), opisujemy w artykule [rodzaje gwintów](https://swiatsrub.pl/poradnik/rodzaje-gwintow). Wiertło dobiera się z [tabeli otworów pod gwint](https://swiatsrub.pl/poradnik/otwory-pod-gwint): pod M8 to 6,8 mm, pod M10 — 8,5 mm, pod drobnozwojny M10 × 1,25 — 8,8 mm. Tej tabeli tu nie powtarzamy.

W katalogu: [gwintowniki ręczne DIN 352](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-abraboro-hss-g-din352) w kompletach po trzy i pojedynczo, [komplety do gwintu drobnozwojnego DIN 2181](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-mf-abraboro-hss-g-din2181), [gwintowniki maszynowe](https://swiatsrub.pl/category/gwintowniki), [narzynki](https://swiatsrub.pl/category/narzynki), pokrętła do gwintowników i oprawki do narzynek w dziale [gwintowanie](https://swiatsrub.pl/category/gwintowanie) oraz komplety w kasecie, np. [gwintowniki z narzynkami](https://swiatsrub.pl/products/narzynki-i-gwintowniki-32-szt).

## Gwint wewnętrzny krok po kroku

komplet gwintowników ręcznych

![Gwintownik ręczny z prostymi rowkami i kwadratowym chwytem](https://swiatsrub.pl/guide/catalogue/gwintownik-reczny-din-352.jpg)

Zdjęcie katalogowe: [Gwintownik ABRABORO - HSS-G, DIN352](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-abraboro-hss-g-din352). Przykład gwintownika DIN 352. Na zdjęciu pojedyncze narzędzie; liczbę elementów zestawu i kolejność pracy sprawdź w wybranym wariancie.

> **Kolejność pracy — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> praktyka warsztatowa i instrukcje producentów narzędzi
> 
> - **1. Nakiełek.** Zaznacz środek [punktakiem](https://swiatsrub.pl/category/punktaki-rysiki) albo nawiertakiem. Oś otworu wyznacza oś gwintu.
> - **2. Wiercenie.** Wiertło z [tabeli otworów pod gwint](https://swiatsrub.pl/poradnik/otwory-pod-gwint), w stali z chłodzeniem. Otwór nieprzelotowy wierć głębiej o długość nakroju gwintownika — niżej, ile to jest.
> - **3. Fazka.** Pogłęb wejście otworu stożkowo do średnicy gwintu, np. [fazownikiem](https://swiatsrub.pl/products/fazownik-do-gwintow). Gwintownik się wycentruje, a pierwszy zwój nie wywinie się nad powierzchnię.
> - **4. Mocowanie.** Część zamocuj w imadle tak, żeby otwór był pionowo. Gwintownik nr 1 zaciśnij w pokrętle dobranym do kwadratu chwytu — za duże pokrętło daje za dużą dźwignię na małym gwintowniku.
> - **5. Start prostopadle.** Pierwsze dwa, trzy obroty wykonaj z lekkim naciskiem w osi. Potem sprawdź kątownikiem w dwóch płaszczyznach, pod 90° do siebie. Krzywy start koryguje się tylko teraz; po kilku zwojach już się nie da.
> - **6. Olej i łamanie wióra.** Posmaruj gwintownik olejem do gwintowania. Kręć w prawo, bez dociskania — po pierwszych zwojach gwintownik prowadzi się sam. Przy klasycznym zestawie ręcznym stosuj cofanie do łamania wióra zgodnie z instrukcją; nie przenoś tego cyklu automatycznie na gwintownik spiralny lub wygniatak.
> - **7. Gwintownik nr 2, potem nr 3.** Każdy następny wkręć najpierw palcami w nacięty gwint, dopiero potem załóż pokrętło. Prowadzi go gwint, nie ręka.
> - **8. Kontrola.** Śruba ma wejść ręką na całą długość gwintu. Przy kontroli seryjnej rozstrzyga sprawdzian gwintowy trzpieniowy.

Gwintownik maszynowy nacina pełny gwint jednym narzędziem; jego nakrój i rowki są dobrane do rodzaju otworu.

> **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> dobór wg zaleceń producentów gwintowników
> 
> - **Otwór przelotowy:** gwintownik z prostym rowkiem i nakrojem śrubowym (forma B) pcha wiór przed sobą, na wylot otworu.
> - **Otwór nieprzelotowy:** gwintownik ze spiralnym rowkiem wyprowadza wiór do góry, a krótki nakrój pozwala naciąć gwint bliżej dna.
> - **Gwintownik maszynowy ręcznie:** w otworze przelotowym i w miękkim materiale można go prowadzić w pokrętle. W nieprzelotowym bezpieczniejszy jest komplet trzech gwintowników — każdy zdejmuje tylko część materiału, więc moment jest mniejszy.

## Otwór nieprzelotowy: gdzie łamią się gwintowniki

długość nakroju · wiór

W otworze nieprzelotowym wiór nie ma gdzie uciec, a gwintownik w pewnej chwili dochodzi do dna. Nakrój gwintownika wstępnego ma 6–8 zwojów — na tej długości zarys jest niepełny. Wykańczający ma nakrój 2–3 zwojów i tylko nim da się naciąć pełny gwint blisko dna. Pod M8 trzy zwoje nakroju to 3,75 mm niepełnego gwintu; tyle trzeba dodać do głębokości wiercenia ponad użyteczną długość gwintu, plus stożek ostrza wiertła.

> **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> praktyka warsztatowa
> 
> - Zaznacz głębokość na gwintowniku taśmą albo markerem. Przestań kręcić, zanim narzędzie oprze się o dno albo o wióry.
> - Przed każdym kolejnym gwintownikiem i przed ostatnimi obrotami wykańczającego wyjmij narzędzie i usuń wióry z otworu — odpowiednim narzędziem lub odsysaniem, bez chwytania ostrych wiórów ręką. Nie wydmuchuj ich w stronę ludzi.
> - Gdy opór rośnie skokowo, zatrzymaj się. Cofnij, oczyść, dolej oleju. Gwintownik ze stali szybkotnącej jest twardy i kruchy: siła w bok na pokrętle albo dociskanie na siłę łamie go w otworze.
> - Złamany gwintownik trudno usunąć, bo jest twardszy od zwykłego wiertła. Lepiej przerwać wcześniej, niż ratować potem część.

## Gwint zewnętrzny narzynką

narzynka okrągła · ISO 965-1

Narzynka nacina gwint na pręcie albo trzpieniu. Gotowy gwint zewnętrzny ma średnicę zewnętrzną w polu tolerancji **6g**, czyli nieco mniejszą od nominalnej: śruba M8 nie ma 8,00 mm.

Granice średnicy zewnętrznej gwintu zwykłego w polu 6g wg ISO 965-1.

| Gwint | Średnica zewnętrzna 6g, max \[mm\] | min \[mm\] |
| --- | ---: | ---: |
| M6 | 5,974 | 5,794 |
| M8 | 7,972 | 7,760 |
| M10 | 9,968 | 9,732 |
| M12 | 11,966 | 11,701 |

Narzynkę dobiera się do oprawki po średnicy zewnętrznej i grubości: narzynka M8 ma 25 × 9 mm, M10 — 30 × 11 mm, M12 — 38 × 14 mm, i takie wymiary nosi też oprawka. Narzynki okrągłe od M3 mają zwykle nakrój po obu stronach, więc pracują dowolną stroną.

> **Kolejność pracy — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> praktyka warsztatowa i instrukcje producentów narzędzi
> 
> - **1. Średnica pręta.** Przygotuj pręt w granicach z tabeli. Za gruby przeciąża narzynkę i daje gwint zbyt ciasny, za cienki — zwoje bez pełnych wierzchołków.
> - **2. Fazka na pręcie.** Sfazuj koniec pręta na stożek. Narzynka łatwiej chwyta i startuje prosto.
> - **3. Mocowanie.** Pręt zamocuj pionowo w imadle, możliwie krótko nad szczękami. Narzynkę dokręć w oprawce wkrętami, które wchodzą w nawiercenia na jej obwodzie.
> - **4. Start prostopadle.** Pierwsze zwoje z lekkim naciskiem, potem sprawdź, czy oprawka leży poziomo. Prowadnik narzynki, mocowany w oprawce razem z nią, ułatwia prosty start.
> - **5. Olej i łamanie wióra.** Kręć z olejem i co pół obrotu cofnij narzynkę, żeby wiór się złamał.
> - **6. Kontrola.** Nakrętka ma wejść ręką na całą długość gwintu. Przy kontroli seryjnej rozstrzyga sprawdzian pierścieniowy.

## Gwintownik a materiał

HSS-G · HSS-Co · pokrętło

Gwintowniki ręczne i maszynowe wykonuje się ze stali szybkotnącej (HSS). **HSS-G** to wersja ze szlifowanym zarysem, **HSS-Co** (także HSS-E) — z dodatkiem ok. 5 % kobaltu, który podnosi odporność ostrza na temperaturę. Litera w oznaczeniu mówi więc o materiale narzędzia, nie o rodzaju gwintu.

> **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> wskazania producentów narzędzi
> 
> - **HSS-G** — do stali niestopowych i konstrukcyjnych. [Komplet gwintowników HSS-G M3–M12](https://swiatsrub.pl/products/zestaw-gwintownikow-m3-m12-abraboro-hss-g-45-cz) producent przeznacza do stali o wytrzymałości do 800 N/mm².
> - **HSS-Co** — do stali nierdzewnych i twardszych stali, producenci podają do ok. 1000 N/mm². W katalogu: [gwintowniki maszynowe HSS-Co](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-abraboro-hss-co-din371-c35st-maszynowy).
> - **Stal nierdzewna:** dobierz geometrię, środek obróbkowy i parametry do jej gatunku. Częstsze cofanie nie jest uniwersalną instrukcją dla wszystkich gwintowników.
> - **Gwintownik z wiertłem i chwytem sześciokątnym** wierci i gwintuje w jednym przejściu, we wkrętarce. To narzędzie do otworów przelotowych w cienkim materiale: producenci podają grubość do ok. jednej średnicy gwintu. Z otworu wycofuje się je na obrotach w lewo. W katalogu: [gwintownik z wiertłem](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-abraboro-wiertlo-z-trzpienim-6-kat).
> - **Pokrętło** dobiera się do zakresu gwintów. W katalogu są [pokrętła do gwintowników](https://swiatsrub.pl/products/uchwyt-do-gwintownikow-m4-12-abraboro) od M1–M8 do M13–M32, także z grzechotką — do pracy tam, gdzie nie da się obrócić pokrętła o pełny obrót. Oprawkę do narzynek wybiera się po wymiarze narzynki.

## Najczęstsze błędy

i ich skutki

- **Krzywy start.** Gwintownik prowadzony pod kątem nacina gwint krzywo. Śruba się w nim zakleszcza, a próba korekty po kilku zwojach łamie narzędzie.
- **Start od gwintownika wykańczającego.** Jego nakrój ma tylko 2–3 zwoje: trudno go ustawić prosto, a każdy zwój zdejmuje dużo materiału. W wieloczęściowym komplecie ręcznym zachowaj kolejność producenta; pojedynczy gwintownik maszynowy to inny przypadek.
- **Niewłaściwe odprowadzanie wióra.** W ręcznym zestawie prostorowkowym cofanie pomaga łamać wiór. Przy innym narzędziu stosuj jego instrukcję zamiast jednego cyklu dla wszystkich.
- **Gwintowanie na sucho.** Bez oleju rośnie moment i zużycie narzędzia, a zwoje w stali wychodzą poszarpane.
- **Za gruby pręt pod narzynkę.** Pręt o średnicy nominalnej albo większej przeciąża narzynkę, a nakrętka idzie na gotowy gwint ciężko lub wcale.
- **Pokrętło przedłużone rurą.** Większa dźwignia ukrywa, że coś jest nie tak, aż gwintownik pęknie.

> **Uwaga:** Gwintownik prowadzi się w osi, z odpowiednim środkiem obróbkowym i sposobem odprowadzania wióra, a w otworze nieprzelotowym — z przerwami na usunięcie wiórów. Gdy gwint jednak się zniszczy, da się go przywrócić [wkładką gwintową](https://swiatsrub.pl/poradnik/naprawa-gwintu), bez zmiany rozmiaru śruby.

## Źródła i dokumentacja

Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.

1. [Threading — Technical Support](https://guhring.com/Support/Tapping) — Gühring. Dobór geometrii gwintownika, materiału, nakroju i rodzaju otworu; rozróżnienie nacinania i wygniatania.

2. DIN 352 / DIN 2181 — DIN. Komplety gwintowników ręcznych do gwintu zwykłego i drobnozwojnego.

3. DIN 223 / EN 22568 — DIN. Narzynki do gwintów zewnętrznych.

4. Gewindeschneidsortiment M3–12 — Bedienungsanleitung — STIER. Oznaczenia kolejności gwintowników, naddatek i praca zestawem ręcznym.

## Powiązane produkty i kategorie

- [DIN 352](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-abraboro-hss-g-din352): gwintowniki ręczne, komplety

- [DIN 2181](https://swiatsrub.pl/products/gwintownik-mf-abraboro-hss-g-din2181): drobnozwojne, komplet 2 szt.

- [DIN 223 B](https://swiatsrub.pl/products/narzynka-abraboro-hss-g-din-223-b): narzynki okrągłe

- [DIN 1814](https://swiatsrub.pl/products/uchwyt-do-gwintownikow-m4-12-abraboro): pokrętło do gwintowników

- [Komplet](https://swiatsrub.pl/products/narzynki-i-gwintowniki-32-szt): gwintowniki i narzynki

Aktualne wykonania, jednostki sprzedaży, wielkości opakowań, ceny i dostępność sprawdź na karcie wybranego wariantu produktu.

## Czytaj dalej

- [Naprawa gwintu: wkładka gwintowa DIN 8140 — jak założyć](https://swiatsrub.pl/poradnik/naprawa-gwintu/index.md)

- [Otwór pod gwint: tabela wierteł M2–M36 (zwykły i drobnozwojny)](https://swiatsrub.pl/poradnik/otwory-pod-gwint/index.md)

- [Rodzaje gwintów i ich oznaczenia — przewodnik](https://swiatsrub.pl/poradnik/rodzaje-gwintow/index.md)