# Klasy wytrzymałości śrub i nakrętek: 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9

Źródło: [Świat Śrub — artykuł](https://swiatsrub.pl/poradnik/klasy-wytrzymalosci)

Aktualizacja treści: 2026-10-18. Język: polski.

Opracowanie: Świat Śrub. [Zasady redakcyjne i zgłaszanie poprawek](https://swiatsrub.pl/poradnik/zasady-redakcyjne).

Dwie liczby na łbie śruby to nie numer katalogowy, tylko skrót z ISO 898-1: wytrzymałość na rozciąganie i stosunek granicy plastyczności do tej wytrzymałości. Jak je odczytać, co znaczą A2-70 i A4-80 na nierdzewnych, jaką nakrętkę dobrać do której klasy — i kiedy wyższa klasa nie jest lepsza.

**8.8 oznacza nominalnie Rm = 800 MPa i granicę plastyczności 640 MPa.** To opis własności mechanicznych wg ISO 898-1, nie dopuszczalne obciążenie robocze połączenia. Minimalne wymagania badania mogą różnić się od wartości odczytanych z dwóch cyfr. Oznaczenie A2-70 pochodzi z innej normy i nie jest zamiennikiem klasy 8.8. Nakrętkę, kształt łba oraz powłokę sprawdza się osobno.

## Przykład: dlaczego A2-70 nie zastępuje 8.8

przykład i kontrola przed zakupem

> **Przykład i kontrola — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany
> 
> Na rysunku jest M10 × 40–8.8, a dostępna śruba ma oznaczenie A2-70. Pasujący gwint nie potwierdza zamienności: zmieniają się własności mechaniczne i warunki dokręcania. Odporność na korozję dobierz osobno w [porównaniu A2 i A4](https://swiatsrub.pl/poradnik/stal-nierdzewna-a2-czy-a4).
> 
> - Odczytaj pełną klasę, znak producenta i wymagania dokumentacji.
> - Potwierdź klasę nakrętki oraz ograniczenia łba, np. zero w 010.9.
> - Nie przyjmuj klasy na podstawie koloru, magnesu ani samego numeru DIN.

## Co znaczą dwie liczby

dane wg ISO 898-1

Oznaczenie ma postać **X.Y**. Pierwsza liczba pomnożona przez 100 daje nominalną wytrzymałość na rozciąganie **Rm** w MPa (N/mm²). Druga, podzielona przez 10, mówi, jaką część Rm stanowi granica plastyczności **Re** — dla klas 8.8 i wyższych umowna granica Rp0,2, bo stal ulepszona cieplnie nie ma wyraźnej granicy plastyczności.

Przykład dla 8.8: 8 × 100 = **800 MPa** wytrzymałości na rozciąganie; 0,8 × 800 = **640 MPa** granicy plastyczności. Dla M10 8.8 przekrój czynny gwintu wynosi 58 mm²: iloczyn 800 × 58 daje 46,4 kN, a 640 × 58 około 37,1 kN. Pierwsza wartość wiąże się z minimalną siłą zrywającą, druga z umowną granicą plastyczności. Żadna nie jest gotowym obciążeniem roboczym; w projekcie sprawdza się cały układ i właściwe współczynniki.

### 8.8 — klasa domyślna

- **1. liczba: 800 MPa** — Rm · wytrzymałość na rozciąganie (8 × 100 = 800 MPa)

- **2. liczba: 640 MPa** — Re · granica plastyczności (0,8 × 800 = 640 MPa)

### 10.9 — połączenia sprężane

- **1. liczba: 1000 MPa** — Rm · wytrzymałość na rozciąganie (10 × 100 = 1000 MPa)

- **2. liczba: 900 MPa** — Re · granica plastyczności (0,9 × 1000 = 900 MPa)

### 12.9 — śruby z gniazdem

- **1. liczba: 1200 MPa** — Rm · wytrzymałość na rozciąganie (12 × 100 = 1200 MPa)

- **2. liczba: 1080 MPa** — Re · granica plastyczności (0,9 × 1200 = 1080 MPa)

Wartości nominalne, odczytane wprost z oznaczenia. Minimalne wartości wymagane przy badaniu — w tabeli poniżej.

Wg ISO 898-1. Wartości nominalne wynikają wprost z oznaczenia; wartości minimalne są wymaganiem normy przy badaniu i dla 8.8 powyżej M16 oraz dla 10.9 i 12.9 są nieco większe od nominalnych. Dla 4.6 i 5.6 podano dolną granicę plastyczności ReL. A — wydłużenie po rozerwaniu.

| Klasa | Rm nom. \[MPa\] | Rm min. \[MPa\] | Rp0,2 min. \[MPa\] | A min. \[%\] |
| --- | ---: | ---: | ---: | ---: |
| 4.6 | 400 | 400 | 240 | 22 |
| 5.6 | 500 | 500 | 300 | 20 |
| 8.8 (≤ M16) | 800 | 800 | 640 | 12 |
| 8.8 (\> M16) | 800 | 830 | 660 | 12 |
| 10.9 | 1000 | 1040 | 940 | 9 |
| 12.9 | 1200 | 1220 | 1100 | 8 |

- **8.8 (≤ M16)**: 250–320 HV
- **8.8 (\> M16)**: 255–335 HV
- **10.9**: 320–380 HV
- **12.9**: 385–435 HV

Twardość Vickersa HV 10 wg ISO 898-1

Oznaczenie zdradza też technologię. Klasy 4.6, 4.8, 5.6, 5.8 i 6.8 to stal węglowa bez ulepszania cieplnego; od 8.8 w górę śruba jest hartowana i odpuszczana. Stąd skok twardości między 5.6 a 8.8 — i stąd rosnąca z klasą wrażliwość na wodór i karby, o której niżej.

> **ISO 898-1 — dwie liczby na łbie**
> 
> Pierwsza liczba mówi, ile śruba wytrzyma. Druga — przy jakim naprężeniu przestaje wracać do pierwotnej długości.
> 
> 8.8 → Rm 800 MPa · Rp0,2 640 MPa

## Oznaczenie na łbie

obowiązkowe od M5

ISO 898-1 wymaga, żeby śruby z łbem sześciokątnym od M5 wzwyż nosiły oznaczenie klasy oraz znak producenta; śruby z gniazdem (imbusowe) oznacza się tam, gdzie pozwala na to kształt łba — zwykle na jego wierzchu lub boku. Klasa może być wybita wgłębnie lub wypukle; spotyka się też zapis bez kropki — **88** to to samo co **8.8**. Łeb śruby M8 klasy 8.8 bez żadnego oznaczenia jest odstępstwem od normy, nie wariantem wykonania.

Nakrętki wg ISO 898-2 noszą samo oznaczenie klasy (8, 10, 12) — wgłębnie na powierzchni czołowej albo na bokach; norma dopuszcza też kod zegarowy z kreską i punktem zamiast cyfry. Dlatego na nakrętce M12 z katalogu zobaczysz „8” lub „10”, nigdy „8.8”.

- **8.8**: klasa wytrzymałości wg ISO 898-1: Rm 800 MPa, Rp0,2 640 MPa; ta sama informacja bez kropki — 88
- **A2-70**: stal nierdzewna austenityczna grupy A2, Rm min. 700 MPa wg ISO 3506-1
- **znak producenta**: litery lub symbol identyfikujące wytwórcę; obowiązkowy razem z klasą
- **8 / 10 / 12**: klasa nakrętki wg ISO 898-2; dobiera się ją do pierwszej liczby klasy śruby

Co widać na łbie i na nakrętce

## Nierdzewne: A2-70 i A4-80

wg ISO 3506-1

Śruby ze stali nierdzewnej opisuje inna norma — ISO 3506-1 — i inny zapis. Litera to struktura stali (A — austenityczna, C — martenzytyczna, F — ferrytyczna, D — austenityczno-ferrytyczna, dupleks), cyfra po niej to grupa składu chemicznego, a liczba po myślniku to wytrzymałość na rozciąganie podzielona przez 10.

- **A2**: stal austenityczna chromowo-niklowa, gatunki typu 1.4301 (AISI 304) — podstawowa nierdzewna
- **A4**: stal austenityczna z dodatkiem molibdenu, gatunki typu 1.4401 / 1.4404 (AISI 316 / 316L) — odporniejsza na chlorki

Grupa stali wg ISO 3506-1 — litera i cyfra przed myślnikiem

Klasa wytrzymałości wg ISO 3506-1 — liczba po myślniku, wspólna dla A2 i A4. Pełne oznaczenie łączy grupę stali z klasą: A4-80 to stal A4 w klasie 80.

| Klasa | Pełne oznaczenie | Rm min. \[MPa\] | Rp0,2 min. \[MPa\] | Stan materiału |
| --- | --- | ---: | ---: | --- |
| 50 | A2-50 · A4-50 | 500 | 210 | miękki, bez umocnienia; w większych średnicach często jedyna dostępna klasa |
| 70 | A2-70 · A4-70 | 700 | 450 | umocniony na zimno; najczęstsza klasa nierdzewnych śrub |
| 80 | A2-80 · A4-80 | 800 | 600 | mocniej umocniony na zimno |

Liczba za myślnikiem to wytrzymałość, nie odporność na korozję. A4-80 nie jest „bardziej nierdzewna” od A4-70 — jest mocniejsza. O odporności decyduje litera i cyfra przed myślnikiem, a o tym, kiedy A2 wystarcza, a kiedy potrzebny jest molibden w A4, piszemy w [porównaniu A2 i A4](https://swiatsrub.pl/poradnik/stal-nierdzewna-a2-czy-a4).

Dwie rzeczy, których nierdzewne nie mają: klasy 8.8 (A2-70 z Rp0,2 450 MPa jest wyraźnie słabsza niż 8.8 z 640 MPa — nie podstawia się jej jeden do jednego) i pełnej niemagnetyczności (po zgniocie stal austenityczna bywa lekko magnetyczna, więc słaba reakcja na magnes nie oznacza wady materiału).

![Rysunek wymiarowy śruby z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym ISO 4762](https://swiatsrub.pl/drawings/iso-4762-drawing-static.svg)

Rysunek ISO 4762 pokazuje geometrię łba i trzpienia. Nie określa klasy konkretnego wariantu; tę trzeba odczytać z jego oznaczenia i dokumentacji.

## Nakrętki: 8, 10, 12

wg ISO 898-2

Nakrętkę dobiera się do śruby prostą regułą z ISO 898-2: **dla zwykłych i wysokich nakrętek typowe pary to 8 do 8.8, 10 do 10.9 oraz 12 do 12.9; zastosowanie wyższej klasy wymaga zachowania zakresu normy**. Nakrętka klasy 8 przenosi pełne obciążenie próbne śruby 8.8; klasy 10 — śruby 10.9; klasy 12 — śruby 12.9. W drugą stronę reguła nie działa: nakrętka 8 na śrubie 10.9 może zostać zerwana z gwintu, zanim śruba osiągnie granicę plastyczności.

Wg ISO 898-2: klasa nakrętki ≥ pierwsza liczba klasy śruby. Zasada wyższej klasy dotyczy nakrętek zwykłych i wysokich w zakresie normy; nakrętki samohamowne wymagają osobnego doboru wg ISO 2320.

| Śruba | Nakrętka min. | Uwagi |
| --- | --- | --- |
| 4.6 · 4.8 · 5.6 · 5.8 | 5 | — |
| 6.8 | 6 | — |
| 8.8 | 8 | najczęstsza para w katalogu: DIN 933 8.8 + DIN 934 8 |
| 10.9 | 10 | zestawy HV wg PN-EN 14399-4: śruba 10.9 + nakrętka 10 |
| 12.9 | 12 | nakrętka 12 jest rzadka; imbusowe 12.9 zwykle wkręca się w gwintowany otwór |

Niskie nakrętki DIN 439 mają własne klasy: **04** i **05**. Zero z przodu oznacza wg ISO 898-2 nakrętkę o ograniczonej nośności — za niską, by przenieść pełne obciążenie próbne śruby. To nakrętki kontrujące i ustalające, nie nośne, i nie wolno ich liczyć jak nakrętki klasy 8.

## Kiedy którą

praktyka warsztatowa

> **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> typowe zastosowania, nie wymóg normy
> 
> Klasa jest odpowiedzią na obciążenie połączenia, nie na rangę zadania. Poniższe przyporządkowania to praktyka warsztatowa; rozstrzyga projekt połączenia.
> 
> - **4.6 / 5.6** — połączenia mało obciążone, gwint w miękkim materiale, elementy o dużej ciągliwości: śruby zamkowe DIN 603, kotwy, drobne elementy cynkowane ogniowo (ogrodzenia, balustrady). Wydłużenie A ≥ 20 % opisuje ciągliwość próbki, nie tolerancję błędów montażu.
> - **8.8** — klasa domyślna w budowie maszyn, konstrukcjach stalowych i montażu przemysłowym. Brak klasy w dokumentacji wymaga ustalenia wymagań, a nie automatycznego przyjęcia 8.8.
> - **10.9** — połączenia sprężane, w których liczy się siła napięcia wstępnego: zestawy HV wg PN-EN 14399, mocowania obciążone dynamicznie, miejsca, gdzie wyższa klasa pozwala zmniejszyć średnicę.
> - **12.9** — śruby imbusowe ISO 4762 w oprzyrządowaniu, formach i napędach: maksymalna siła na najmniejszym łbie. Nieuzasadniona tam, gdzie gwint w aluminium lub żeliwie zostanie zerwany wcześniej, niż śruba osiągnie swoją nośność.
> - **A2-70 / A4-80** — kiedy priorytetem jest odporność na korozję, nie wytrzymałość. Obciążenie przeliczaj na Rp0,2 nierdzewnej (450 lub 600 MPa), nie na klasę, którą zastępuje.

> **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> ryzyko zależne od procesu nakładania powłoki
> 
> Im wyższa twardość, tym większa podatność na kruchość wodorową po pokryciach galwanicznych. ISO 4042:2022 wymaga środków zapobiegawczych od klasy 10.9 (kontroli procesu albo wygrzewania), a dla 12.9 obu naraz. Dlatego 12.9 sprzedaje się zwykle jako surowe (czernione), a jeśli ma być powlekana — w cynku płatkowym, który wodoru do stali nie wprowadza. Więcej: [Kruchość wodorowa śrub](https://swiatsrub.pl/poradnik/kruchosc-wodorowa).

> **Uwaga:** Klasę dobiera się do obciążenia, normę — do geometrii połączenia, a powłokę — do środowiska. To trzy niezależne decyzje. Śruba „mocniejsza na zapas” częściej szkodzi, niż pomaga: 12.9 jest mniej ciągliwa, wrażliwsza na wodór i wymaga nakrętki klasy 12, której zwykle nie ma pod ręką.

## Źródła i dokumentacja

Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.

1. [ISO 898-1:2013](https://www.iso.org/standard/60610.html) — ISO. Klasy śrub, przekroje czynne gwintu, siły zrywające i obciążenia próbne.

2. [ISO 898-2:2022](https://www.iso.org/standard/79349.html) — ISO. Klasy nakrętek, parowanie ze śrubą i ograniczona nośność nakrętek niskich.

3. [ISO 3506-1:2020](https://www.iso.org/standard/70045.html) — ISO. Gatunki i klasy własności mechanicznych śrub nierdzewnych.

4. [ISO 4042:2022](https://www.iso.org/standard/77913.html) — ISO. Powłoki elektrolityczne; §4.4 i tablice dotyczące kruchości wodorowej.

## Powiązane produkty i kategorie

- [8.8](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~8-8): śruby klasy 8.8

- [10.9](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~10-9): śruby klasy 10.9

- [12.9](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~12-9): śruby klasy 12.9

- [A2-70](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~a2-70): nierdzewne

- [DIN 934 · 8](https://swiatsrub.pl/category/nakretki/klasa-wytrzymalosci~8): nakrętki klasy 8

Aktualne wykonania, jednostki sprzedaży, wielkości opakowań, ceny i dostępność sprawdź na karcie wybranego wariantu produktu.

## Czytaj dalej

- [Kruchość wodorowa śrub: 10.9 i 12.9 z powłoką](https://swiatsrub.pl/poradnik/kruchosc-wodorowa/index.md)

- [A2 czy A4: którą stal nierdzewną wybrać do śrub](https://swiatsrub.pl/poradnik/stal-nierdzewna-a2-czy-a4/index.md)

- [Jaka nakrętka do śruby 10.9? Klasy nakrętek i nakrętki niskie](https://swiatsrub.pl/poradnik/dobor-nakretki-do-sruby/index.md)