# Śruby HV wg EN 14399: zestawy do połączeń sprężanych

Źródło: [Świat Śrub — artykuł](https://swiatsrub.pl/poradnik/sruby-hv-en-14399)

Aktualizacja treści: 2026-10-18. Język: polski.

Opracowanie: Świat Śrub. [Zasady redakcyjne i zgłaszanie poprawek](https://swiatsrub.pl/poradnik/zasady-redakcyjne).

HV to zestaw, nie sama śruba: śruba 10.9, nakrętka klasy 10 i dwie podkładki, badane i dostarczane razem. Czym system HV różni się od HR i HRC, co znaczy klasa k na etykiecie i dlaczego elementów zestawów się nie miesza.

Śruby HV to śruby do sprężanych połączeń konstrukcji stalowych według PN-EN 14399-4. Skrót pochodzi z niemieckiego „hochfest vorgespannt” — o wysokiej wytrzymałości, sprężane. Kupuje się je jako zestaw: śruba klasy 10.9 z powiększonym łbem, nakrętka klasy 10 i dwie hartowane podkładki wg PN-EN 14399-6. Norma określa wymagania i badania zestawu, bo o sile w połączeniu decyduje współpraca jego elementów, a nie sama śruba.

## Co sprawdzić na dostawie zestawów HV

przykład i kontrola przed zakupem

> **Przykład i kontrola — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany
> 
> Zamówienie „śruba M20 10.9” nie określa zestawu do sprężania. Zapisz system HV, normę zestawu, długość lub wymagany zacisk, klasę k i wykonanie powierzchni. Pojedyncza fotografia śruby nie potwierdza kompletności dostawy.
> 
> - Sprawdź identyfikację zestawu i producenta oraz dokumenty i oznaczenia partii.
> - Potwierdź komplet śruba–nakrętka–podkładki i fabryczny stan smarowania.
> - Dobierz długość z tablicy zacisku i metodę montażu z dokumentacji wykonawczej.

## Co to jest połączenie sprężane

PN-EN 1993-1-8

W połączeniu sprężanym śrubę dokręca się do dużej, kontrolowanej siły — napięcia wstępnego. Eurokod 3 przyjmuje dla niej **Fp,C = 0,7 · fub · As**: dla śruby M20 klasy 10.9 to 0,7 × 1000 MPa × 245 mm² ≈ 172 kN. Tak dociśnięte blachy mogą przenosić siłę poprzeczną tarciem, a styk nie rozwiera się pod zmiennym obciążeniem. Co znaczy sama klasa 10.9, wyjaśniamy w artykule [klasy wytrzymałości śrub](https://swiatsrub.pl/poradnik/klasy-wytrzymalosci).

To, które połączenie ma być sprężane, jaką metodą i do jakiej siły, rozstrzyga projekt konstrukcji. Norma wyrobu odpowiada za to, żeby zestaw tę siłę osiągnął w sposób przewidywalny. Do połączeń niesprężanych konstrukcji stalowych przeznaczone są zestawy wg PN-EN 15048.

## Rodzina norm PN-EN 14399

części 1–10

Zestaw HV składa się z elementów części 4 i 6. Część 1 jest normą zharmonizowaną z rozporządzeniem o wyrobach budowlanych — z niej wynika oznakowanie CE i deklaracja właściwości użytkowych.

| Część | Czego dotyczy |
| --- | --- |
| EN 14399-1 | wymagania ogólne, klasy k, oznakowanie CE |
| EN 14399-2 | badanie przydatności do sprężania (współczynnik k) |
| EN 14399-3 | system HR: śruby i nakrętki sześciokątne |
| EN 14399-4 | system HV: śruby i nakrętki sześciokątne |
| EN 14399-5 | podkładki płaskie |
| EN 14399-6 | podkładki płaskie ze ścięciem |
| EN 14399-7 | system HR: śruby z łbem stożkowym |
| EN 14399-8 | system HV: śruby pasowane (HVP) |
| EN 14399-9 | systemy HR i HV: podkładki wskaźnikowe napięcia (DTI) |
| EN 14399-10 | system HRC: zestawy z kalibrowanym napięciem |

## HV, HR i HRC: systemy, których się nie miesza

PN-EN 14399-3 · -4 · -10

Norma europejska objęła dwie tradycje. Brytyjsko-francuski system **HR** ma wysoką nakrętkę i długi gwint śruby: ciągliwość daje wydłużenie plastyczne trzpienia, a przeciągnięta śruba po prostu się zrywa — widać to od razu. Niemiecki system **HV** (dawniej DIN 6914, 6915 i 6916) ma niższą nakrętkę i krótki gwint: ciągliwość daje odkształcenie plastyczne zwojów w nakrętce. Jest przez to wrażliwszy na przeciągnięcie, a zniszczenie gwintu mało zapowiada się z zewnątrz.

### HR — PN-EN 14399-3

- **klasy: 8.8 · 10.9** — 8.8 z nakrętką HR 8 lub HR 10; 10.9 z nakrętką HR 10

- **ciągliwość: trzpień** — wysoka nakrętka, długi gwint; przy przeciążeniu zerwanie śruby

### HV — PN-EN 14399-4

- **klasy: 10.9 / 10** — M12–M36; łeb i nakrętka pod powiększony klucz

- **ciągliwość: gwint** — niższa nakrętka, krótki gwint; wrażliwy na przeciągnięcie

### HRC — PN-EN 14399-10

- **klasa: 10.9** — zestaw typu HR z kalibrowanym napięciem

- **dokręcanie: końcówka** — wielowypust na końcu gwintu ścina się przy określonym momencie

Trzy systemy zestawów do sprężania wg PN-EN 14399. Wyróżniony HV — system zestawów z katalogu.

Elementy różnych systemów nie są zamienne, a pomylić je łatwo, bo opisuje je jedna rodzina norm. Dlatego śruby i nakrętki noszą na sobie symbol systemu — HR albo HV — obok klasy wytrzymałości.

## Dlaczego zestaw, a nie trzy osobne elementy

PN-EN 14399-1 · -2

![Śruby HV z powiększonymi łbami sześciokątnymi](https://swiatsrub.pl/guide/catalogue/sruby-hv-en-14399.png)

Zdjęcie katalogowe: [Śruba do połączeń sprężanych EN 14399-4, kl. 10.9, ocynk ogniowy](https://swiatsrub.pl/products/sruba-pol-sprez-10-9-tzn-en-14399-4). Śruba EN 14399-4 z rodziny zestawów HV. Zdjęcie pokazuje same śruby, nie pełny zestaw z nakrętkami i podkładkami.

To, jaką siłę da w śrubie moment na kluczu, zależy od tarcia w gwincie i pod nakrętką. Ujmuje je współczynnik **k** w zależności M = k · d · F: moment dokręcania to iloczyn k, średnicy gwintu i siły napięcia. Ten sam moment przy innym tarciu daje inną siłę — a w połączeniu sprężanym liczy się właśnie siła.

Producent bada zestaw w próbie przydatności do sprężania wg PN-EN 14399-2 i deklaruje wynik jako klasę k. Wynik dotyczy konkretnej pary śruba–nakrętka, z jej powłoką i fabrycznym smarowaniem nakrętki, oraz z podkładkami; nie przenosi się automatycznie na nakrętkę z innej partii zestawów ani na gwint nasmarowany inaczej. Stąd wymaganie, żeby śruby, nakrętki i podkładki w jednym połączeniu pochodziły od jednego producenta. Zestawy dostarcza się w opakowaniach z elementami jednej partii.

> **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> zalecenia producentów zestawów
> 
> - **Nie dosmarowuj.** Nakrętki HV przychodzą nasmarowane fabrycznie. Dodatkowy smar na śrubie, nakrętce czy podkładce zmienia zależność między momentem a siłą.
> - **Nie składaj zestawu z różnych dostaw.** Brakującą nakrętkę lub podkładkę uzupełnia się elementem tego samego producenta i kompatybilnej partii zestawów, potwierdzonej przez producenta; nigdy elementem systemu HR ani zwykłą nakrętką.
> - **Przechowuj w zamkniętym opakowaniu.** Deszcz, brud i rdza na gwincie zmieniają tarcie, a więc i to, co zadeklarowano jako klasę k.

## Klasa k: K0, K1, K2

PN-EN 14399-1 · PN-EN 1090-2

- **K0**: producent nie deklaruje współczynnika k; zestaw nie nadaje się do dokręcania metodą momentu
- **K1**: deklarowany przedział, w którym leżą pojedyncze wartości k
- **K2**: deklarowana dla partii wartość średnia km i współczynnik zmienności Vk

Klasy k wg PN-EN 14399-1

Klasa k decyduje o tym, którymi metodami wolno dokręcić zestaw według normy wykonawczej PN-EN 1090-2:

Wg PN-EN 1090-2. Parametry każdej metody — momenty, kąty, kolejność — podaje norma wykonawcza i projekt; nie powtarzamy ich tutaj. Zwykła [tabela momentów dokręcania](https://swiatsrub.pl/poradnik/tabela-momentow) zestawów HV nie dotyczy.

| Metoda dokręcania | Wymagana klasa k |
| --- | --- |
| metoda momentu (klucz dynamometryczny) | K2 |
| metoda kombinowana (moment, potem obrót nakrętki o kąt) | K1 lub K2 |
| metoda z podkładkami wskaźnikowymi DTI | K0, K1 lub K2 |
| metoda HRC (tylko zestawy HRC) | K0 z nakrętką HRD lub K2 |

Klasę k podaje etykieta opakowania — obok znaku CE — oraz deklaracja właściwości użytkowych; na samych śrubach jej nie ma. Na etykiecie wygląda to np. tak: **HV-10.9-K1**.

### Elementy zestawu — czy wolno

| Przypadek | Wskazanie |
| --- | --- |
| nakrętka HV z innej dostawy do śruby z tego zestawu | nie |
| zwykła podkładka DIN 125 zamiast EN 14399-6 | nie |
| nakrętka HR na śrubie HV | nie |
| uzupełnienie elementem tego samego producenta i partii | tak |

PN-EN 14399 · zalecenia producentów zestawów

### Montaż — czy wolno

| Przypadek | Wskazanie |
| --- | --- |
| dodatkowy smar na nakrętce lub śrubie | nie |
| zestaw K0 dokręcany metodą momentu | nie |
| zestaw K1 dokręcany metodą kombinowaną | tak |
| ponowny montaż zestawu po sprężeniu | nie |

PN-EN 1090-2; parametry metody — z projektu

## Oznaczenia na śrubie, nakrętce i etykiecie

PN-EN 14399-1 · -4 · -6

- **śruba**: symbol systemu **HV**, klasa **10.9**, znak producenta, numer partii
- **nakrętka**: **HV**, klasa **10**, znak producenta, numer partii
- **podkładka**: hartowana i odpuszczana, 300–370 HV wg karty normy [EN 14399-6](https://swiatsrub.pl/poradnik/normy/en-14399-6); ze znakiem producenta
- **etykieta**: znak CE, identyfikacja wyrobu (np. HV-10.9-K1), klasy dokładności elementów (C/B/A), numer deklaracji właściwości użytkowych, numer partii, numer jednostki notyfikowanej

Oznaczenie elementów i oznakowanie CE wg PN-EN 14399

Śrubę HV poznasz też po większym sześciokącie. Wg karty normy [EN 14399-4](https://swiatsrub.pl/poradnik/normy/en-14399-4) M16 ma łeb pod klucz 27, M20 — 32, M24 — 41; zwykła śruba ISO 4017 tych średnic — 24, 30 i 36. Długość śruby HV dobiera się z tablicy zakresów grubości zacisku, którą również podaje karta normy. Wszystkie rozmiary kluczy — w artykule [jaki klucz do śruby](https://swiatsrub.pl/poradnik/rozmiary-kluczy-do-srub).

## Ocynk ogniowy, montaż, ponowne użycie

ISO 10684 · PN-EN 1090-2

Zestawy HV w katalogu są ocynkowane ogniowo. Według kart norm cynkowanie zanurzeniowe wykonuje się wg ISO 10684, a wymiary i tolerancja gwintu śruby dotyczą stanu przed cynkowaniem. Gwinty śruby i nakrętki są dobrane do siebie w zestawie — kolejny powód, by nie wkręcać nakrętki HV na inną śrubę ocynkowaną ogniowo i odwrotnie. Czym ocynk ogniowy różni się od galwanicznego, piszemy w artykule [ocynk ogniowy czy galwaniczny](https://swiatsrub.pl/poradnik/ocynk-ogniowy-czy-galwaniczny), a o tym, czy śrubom 10.9 z powłoką grozi wodór — w artykule [kruchość wodorowa](https://swiatsrub.pl/poradnik/kruchosc-wodorowa).

Zestawu dokręconego do napięcia wstępnego nie używa się ponownie: przy sprężaniu zwoje gwintu odkształcają się plastycznie. Jeżeli po dokręceniu końcowym śrubę albo nakrętkę poluzowano, śrubę, nakrętkę i podkładki wymienia się na nowe.

> **Kto za co odpowiada — zalecenie, nie wymaganie normy.**
> 
> zakup a projekt i wykonanie
> 
> Sklep dostarcza zestawy zgodne z normą wyrobu. Wybór systemu, klasy k, metody dokręcania i jej parametrów należy do projektanta i wykonawcy konstrukcji wg PN-EN 1090-2. Kupując zestawy do konkretnej metody, sprawdź klasę k w deklaracji właściwości użytkowych, zanim trafią na budowę.

> **Uwaga:** HV to zestaw: śruba 10.9, nakrętka 10 i dwie podkładki od jednego producenta, z jedną klasą k. Elementów nie miesza się bez potwierdzenia zgodności partii zestawów ani z systemem HR, nie dosmarowuje ich i nie używa ponownie po sprężeniu.

## Źródła i dokumentacja

Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.

1. [HV-Garnituren](https://peiner-hv.de/hv-garnituren-2/) — PEINER HV. Zestawy śruba–nakrętka–podkładki wg DIN EN 14399-4/-6 i znaczenie oceny kompletnego zestawu.

2. EN 14399, części 1–10 — CEN / krajowe jednostki normalizacyjne. Zestawy do połączeń sprężanych: systemy HR, HV i HRC, badania i podkładki.

3. SN26 — European Standard for Preloadable Bolts — BCSA. Różnice systemów HR/HV, oznaczanie i zasady użycia zestawów.

4. [Karty norm DIN, ISO, PN i AN](https://swiatsrub.pl/poradnik/normy) — Świat Śrub. Karty danych katalogowych: wymiary, symbole i dostępne wykonania; nie są pełnym tekstem norm.

## Powiązane produkty i kategorie

- [EN 14399-4 · 10.9](https://swiatsrub.pl/products/sruba-pol-sprez-10-9-tzn-en-14399-4): śruba HV, tZn

- [EN 14399-4 · 10](https://swiatsrub.pl/products/nakr-pol-sprez-10-tzn-en-14399-4): nakrętka HV, tZn

- [EN 14399-6](https://swiatsrub.pl/products/podkl-pol-sprez-c45-tzn-en-14399-6): podkładka HV, tZn

- [tZn](https://swiatsrub.pl/category/sruby/pokrycie~cynk-ogniowy-tzn-en-14399): śruby ocynkowane ogniowo

Aktualne wykonania, jednostki sprzedaży, wielkości opakowań, ceny i dostępność sprawdź na karcie wybranego wariantu produktu.

## Czytaj dalej

- [Ocynk ogniowy czy galwaniczny: grubość, trwałość, nakrętka](https://swiatsrub.pl/poradnik/ocynk-ogniowy-czy-galwaniczny/index.md)

- [Kruchość wodorowa śrub: 10.9 i 12.9 z powłoką](https://swiatsrub.pl/poradnik/kruchosc-wodorowa/index.md)

- [Klasy wytrzymałości śrub i nakrętek: 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9](https://swiatsrub.pl/poradnik/klasy-wytrzymalosci/index.md)