# Tabela momentów dokręcania M4–M24 Źródło: [Świat Śrub — artykuł](https://swiatsrub.pl/poradnik/tabela-momentow) Aktualizacja treści: 2026-10-18. Język: polski. Opracowanie: Świat Śrub. [Zasady redakcyjne i zgłaszanie poprawek](https://swiatsrub.pl/poradnik/zasady-redakcyjne). Moment na kluczu to nie siła w śrubie — to siła plus tarcie, a tarcia w tabeli nie widać. Jak moment przekłada się na napięcie wstępne, tabela dla klas 8.8, 10.9 i 12.9 przy μ = 0,12 wg VDI 2230, osobna tabela dla nierdzewnych A2-70, A4-70 i A4-80 oraz lista wszystkiego, co te tabele unieważnia. **M8 klasy 8.8: 24,6 Nm; M10: 48 Nm; M12: 84 Nm** — to wartości orientacyjne z poniższej tabeli dla gwintu zwykłego, stali na stali, μG = μK = 0,12 i 90% wykorzystania Rp0,2. Nie są uniwersalnym momentem dla każdej śruby tego rozmiaru. Najpierw sprawdź dokumentację połączenia i warunki tarcia; nierdzewne mają tu osobną tabelę z innymi założeniami. ## Jak wybrać tabelę i wartość najpierw warunki, potem Nm > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > kolejność doboru; dokumentacja połączenia ma pierwszeństwo > > - **Jest moment i procedura w dokumentacji maszyny lub złącza?** Zastosuj je razem z podanym stanem powierzchni, smarowaniem i zasadami ponownego użycia. > - **Korzystasz z tabeli 8.8–12.9?** Potwierdź klasę, gwint zwykły, stalowy gwint wewnętrzny, powierzchnię oporową oraz założenie μG = μK = 0,12. Sama nazwa powłoki nie potwierdza tego tarcia. > - **A2-70, A4-70 lub A4-80?** Przejdź do [osobnej tabeli nierdzewnych](https://swiatsrub.pl/poradnik/tabela-momentow#nierdzewne): μ = 0,10 jest jej założeniem, a nie obietnicą dla każdej pasty. > - **Inne warunki lub brak danych o tarciu?** Tabela nie daje jeszcze nastawy klucza. Potrzebne są dane dostawcy albo obliczenie połączenia. Do odczytania oznaczenia na łbie służy poradnik [klasy wytrzymałości](https://swiatsrub.pl/poradnik/klasy-wytrzymalosci). Rozmiar nasadki wybierzesz w [doborze klucza](https://swiatsrub.pl/poradnik/rozmiary-kluczy-do-srub#dobor-klucza); rozmiar klucza nie wyznacza momentu. ![Klucz dynamometryczny CrV z grzechotką i regulacją na rękojeści](https://swiatsrub.pl/guide/catalogue/klucz-dynamometryczny.png) **Zdjęcie katalogowe.** Przykład klucza dynamometrycznego z katalogu. Zakres, kierunek pracy i sposób nastawiania sprawdź w instrukcji konkretnego wariantu; fotografia nie potwierdza jego kalibracji. [Produkt i warianty](https://swiatsrub.pl/products/klucz-dynamometryczny-crv). ## Skąd bierze się liczba w tabeli wg VDI 2230 Zależność między momentem dokręcania M\_A a napięciem wstępnym F\_M opisuje VDI 2230 wzorem przybliżonym: `M_A = F_M · (0,16 · P + 0,58 · d₂ · μG + D_Km / 2 · μK)`. - **P**: skok gwintu — jedyny człon, który zamienia moment na wydłużenie śruby - **d₂**: średnica podziałowa gwintu - **μG**: współczynnik tarcia w gwincie - **D\_Km**: średnia średnica tarcia pod łbem lub pod nakrętką - **μK**: współczynnik tarcia na powierzchni oporowej (pod łbem lub pod nakrętką) Oznaczenia wg VDI 2230 Przy μ = 0,12 tylko około **jednej siódmej** momentu idzie na napięcie śruby; orientacyjnie 40 % pochłania tarcie w gwincie, a niemal połowę — tarcie pod łbem. Stąd wrażliwość: zmiana tarcia o kilka setnych zmienia napięcie wstępne o kilkanaście–kilkadziesiąt procent przy tym samym momencie na kluczu. - **0,16 · P**: 0,16 × 1,75 = 0,28 mm — człon skoku (część momentu napinająca śrubę) - **0,58 · d₂ · μG**: 0,58 × 10,863 × 0,12 ≈ 0,76 mm — tarcie w gwincie - **D\_Km / 2 · μK**: 14,8 / 2 × 0,12 ≈ 0,89 mm — tarcie pod łbem (D\_Km ≈ 14,8 mm dla otworu 13 mm i łba ISO 4017) - **razem**: ≈ 1,93 mm; przy 84 Nm z tabeli daje to F\_M ≈ 84 / 0,00193 ≈ 43 kN — z czego na wydłużenie przypada 0,28 / 1,93 ≈ 15 % momentu Rachunek ilustracyjny dla M12 × 1,75 klasy 8.8, μ = 0,12 Wartości tabelaryczne przyjmują, że naprężenie zredukowane w śrubie (rozciąganie ze skręcaniem) osiąga **90 % granicy plastyczności** Rp0,2 min. wg ISO 898-1 i że tarcie w gwincie i pod łbem wynosi po **0,12**. Rzeczywiste tarcie zależy od powłoki i smarowania: przy większym ten sam moment da mniejsze napięcie, przy mniejszym — większe, aż do przekroczenia granicy plastyczności. Zmień którekolwiek z tych założeń i tabela przestaje obowiązywać. ## Tabela: M4–M24, klasy 8.8 / 10.9 / 12.9 μ = 0,12 · 90 % Rp0,2 > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > wartości orientacyjne — zweryfikuj w projekcie połączenia > > Tabela wg VDI 2230 (arkusz 1, tablica A1) dla gwintu zwykłego, μG = μK = 0,12, 90 % wykorzystania Rp0,2 min. Wartości w Nm. Dotyczy śrub stalowych wg ISO 898-1 dokręcanych na stali; nie dotyczy nierdzewnych (te mają osobną tabelę niżej), gwintów w aluminium, żeliwie ani tworzywach. > > Moment dokręcania M\_A \[Nm\] dla śrub z łbem sześciokątnym i z gniazdem, gwint zwykły, μG = μK = 0,12. > > | Gwint | 8.8 | 10.9 | 12.9 | > | --- | ---: | ---: | ---: | > | M4 | 3,0 | 4,4 | 5,1 | > | M5 | 5,9 | 8,7 | 10,2 | > | M6 | 10,1 | 14,9 | 17,4 | > | M8 | 24,6 | 36,1 | 42,2 | > | M10 | 48 | 71 | 83 | > | M12 | 84 | 123 | 144 | > | M14 | 133 | 195 | 229 | > | M16 | 206 | 302 | 354 | > | M18 | 295 | 421 | 492 | > | M20 | 415 | 592 | 692 | > | M22 | 567 | 807 | 945 | > | M24 | 714 | 1017 | 1190 | ## Przykład odczytu: M12 × 1,75, klasa 8.8 84 Nm tylko przy założeniach tej tabeli > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > przykład odczytu, nie projekt konkretnego złącza > > - **Wybór wiersza i kolumny:** M12 × 1,75 to gwint zwykły; kolumna 8.8 daje 84 Nm. Oznaczenie klasy odczytaj z elementu i dokumentacji. > - **Warunki:** połączenie stal–stal, μG = μK = 0,12 i powierzchnia oporowa zgodna z założeniami. Nie wyznaczaj tarcia z samego słowa „ocynk”. > - **Zmiana podczas montażu:** dodanie pasty, inna powłoka albo nakrętka samohamowna wymaga ponownego ustalenia procedury. Nie poprawiaj 84 Nm dowolnym procentem. > - **Kontrola narzędzia:** wybierz klucz, którego deklarowany zakres i instrukcja obejmują tę nastawę, oraz właściwą nasadkę. Sposób obciążania i przedłużki sprawdź w instrukcji narzędzia. ![Rysunek wymiarowy podkładki okrągłej płaskiej DIN 125 A](https://swiatsrub.pl/drawings/din-125-a-drawing-static.svg) DIN 125 A (ISO 7089): 200 HV do śrub klasy 8.8, 300 HV do 10.9. Twardość podkładki dobiera się do klasy śruby i warunków połączenia. Sama twardość i gładki wygląd nie potwierdzają współczynnika tarcia przyjętego w tabeli; znaczenie mają również powłoka, smarowanie i powierzchnie współpracujące. ## Tabela: nierdzewne A2-70 / A4-70 / A4-80 μ = 0,10 · 90 % Rp0,2 Śruby nierdzewne opisuje inna norma, ISO 3506-1, a ich granica plastyczności jest niższa niż w 8.8: Rp0,2 min. **450 MPa** w klasie 70 ([A2-70](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~a2-70), [A4-70](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~a4-70)) i **600 MPa** w klasie 80 ([A4-80](https://swiatsrub.pl/category/sruby/klasa-wytrzymalosci~a4-80)), wobec 640 MPa dla 8.8 do M16. Niższa granica plastyczności to niższe dopuszczalne napięcie wstępne, a więc i niższy moment. O momencie decyduje klasa, nie grupa stali: A2-70 i A4-70 mają te same wymagania mechaniczne. Momentów dokręcania ISO 3506-1 nie podaje. Publikują je producenci łączników, każdy dla kilku wartości tarcia. > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > wartości orientacyjne — gwint i łeb smarowane pastą > > Wg tablic Bossarda (2025) i Reyhera (2020), zgodnych w każdej komórce co do 3 %; podano wartości Bossarda. Gwint zwykły, μG = μK = 0,10, 90 % wykorzystania Rp0,2 min., wartości w Nm. **To inne tarcie niż w tabeli dla 8.8–12.9**, więc liczb z obu tabel nie zestawiaj wprost. Założenie μ = 0,10 trzeba potwierdzić dla konkretnej pary powierzchni i środka montażowego. Sama nazwa MoS₂ ani obecność pasty nie potwierdza tej wartości. Dolny koniec potwierdzonego zakresu tarcia jest istotny przy sprawdzaniu przeciążenia śruby; nie jest zgodą na przyjęcie dowolnie niskiego współczynnika. Ryzyko zatarcia nierdzewnego gwintu i środki zaradcze opisuje poradnik [A2 czy A4](https://swiatsrub.pl/poradnik/stal-nierdzewna-a2-czy-a4). > > Moment dokręcania M\_A \[Nm\] dla śrub nierdzewnych z łbem sześciokątnym (ISO 4014, ISO 4017) i walcowym z gniazdem (ISO 4762), gwint zwykły, μG = μK = 0,10. Kolumna A4-80 obowiązuje dla całej klasy 80 (także A2-80); wartości dla niej — do M20. > > | Gwint | A2-70 / A4-70 | A4-80 | > | --- | ---: | ---: | > | M4 | 1,85 | 2,4 | > | M5 | 3,6 | 4,8 | > | M6 | 6,3 | 8,4 | > | M8 | 15,2 | 20,3 | > | M10 | 30 | 39 | > | M12 | 51 | 68 | > | M14 | 82 | 109 | > | M16 | 126 | 168 | > | M18 | 176 | 235 | > | M20 | 247 | 330 | > | M22 | 337 | — | > | M24 | 426 | — | ## Co zmienia wartość tarcie · materiał · narzędzie > **Wskazanie inżynierskie — zalecenie, nie wymaganie normy.** > > kierunek wpływu; wielkości zależą od konkretnego układu > > Wszystko poniżej zmienia tarcie, a więc i to, ile z momentu trafia do śruby. > > - **Dodatkowe smarowanie** — może obniżyć tarcie i zwiększyć napięcie śruby przy tej samej nastawie. Nazwa pasty nie wyznacza jednego współczynnika dla wszystkich materiałów i powłok. Potrzebny jest potwierdzony zakres tarcia dla całego układu. > - **Cynk płatkowy (fl Zn)** — system może zawierać zintegrowany środek smarny o ustalonym zakresie tarcia. Korzystaj z danych dla konkretnego systemu i partii; nazwa powłoki nie wystarcza do przyjęcia μ = 0,12. > - **Ocynk galwaniczny (oc.B)** — pasywacja, uszczelnienie, środek smarny i stan powierzchni wpływają na tarcie. Samo oznaczenie „oc.B” nie potwierdza μ = 0,12; dane powłoki i warunki montażu ustal z dostawcą. > - **Ocynk ogniowy (tZn)** — stan powłoki i smarowanie zmieniają tarcie. Dla zestawów HV stosuj dane dostawy, klasę k i procedurę montażu zestawu; nie zastępuj ich ogólną tabelą dla klasy śruby. > - **Nierdzewne A2 / A4** — wymagają uwzględnienia ryzyka zatarcia i doboru środka montażowego. Osobna tabela powyżej zakłada μ = 0,10; nie potwierdza tej wartości dla dowolnej pasty i pary materiałów. > - **Podkładka** — twarda podkładka (200 HV do klasy 8.8, 300 HV do 10.9, dla 12.9 hartowana wg uzgodnienia) pomaga zapewnić właściwą powierzchnię oporową, ale nie ustala współczynnika tarcia. Stan tej powierzchni i smarowanie nadal wymagają sprawdzenia. Podkładka sprężysta DIN 127 zmienia D\_Km i tarcie. > - **Nakrętka samohamowna** — wkładka poliamidowa (DIN 985) lub odkształcony gwint (DIN 980) dodaje moment samohamowności (przewijania). Sposób jego uwzględnienia i ewentualnego pomiaru musi określać procedura; nie wystarczy bezwarunkowo przyjąć nastawy z tabeli. > - **Klucz udarowy** — nie kontroluje momentu. Do napięcia wstępnego z tabeli dokręca się kluczem dynamometrycznym lub metodą kąta obrotu. > - **Ponowne użycie** — po pierwszym dokręceniu powłoka i wierzchołki gwintu są zmienione, więc tarcie jest inne niż przy pierwszym montażu (dla ocynku galwanicznego bez smaru zwykle rośnie), a śruba 10.9 / 12.9 mogła już przekroczyć granicę plastyczności. Śrub sprężanych HV nie używa się ponownie. > - **Gwint w miękkim materiale** — w aluminium, żeliwie i tworzywach o momencie decyduje wytrzymałość gwintu wewnętrznego, nie śruby. Tabela dla klasy śruby jest wtedy bez znaczenia. > **Uwaga:** Dokumentacja połączenia ma pierwszeństwo. Brak podanego momentu nie potwierdza, że ogólna tabela pasuje: ustal klasę, skok, materiały, powierzchnię oporową i tarcie. Nie traktuj śruby czernionej, ocynkowanej ani smaru fabrycznego jako automatycznego potwierdzenia μ = 0,12. > **Jedno zdanie do zapamiętania** > > Klucz mierzy moment. Połączenie potrzebuje siły. Między nimi stoi tarcie, którego nie widzisz. > > μG = μK = 0,12 · 90 % Rp0,2 · VDI 2230 ## Źródła i dokumentacja Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm. 1. [Preload and tightening torques (01/2025)](https://assets.eu.ctfassets.net/0vp0u5uh75zd/3S40LEUM235Qk3rJk2phR1/c715f9f45232756c12b59aa681c7fede/060_074_Preload_tightening_torques_Fastening_EN_01_2025.pdf) — Bossard. S. 60–64: założenia stosowania, gwint zwykły i orientacyjne wartości dla śrub austenitycznych. 2. VDI 2230-1 — VDI. Zależność momentu, tarcia i napięcia wstępnego; wartości orientacyjne wymagają spełnienia założeń. 3. [ISO 898-1:2013](https://www.iso.org/standard/60610.html) — ISO. Klasy śrub, przekroje czynne gwintu, siły zrywające i obciążenia próbne. 4. [Technische Informationen TI/2020.04](https://www.reyher.de/fileadmin/user_upload/Downloadbereich/Reyher_2019-DE_Technische_Informationen_ks.pdf) — REYHER. Tablica 23: porównanie orientacyjnych momentów dla śrub A2/A4. ## Powiązane produkty i kategorie - [DIN 933 · 8.8](https://swiatsrub.pl/products/sruba-8-8-oc-b-din-933): oc.B - [DIN 931 · 10.9](https://swiatsrub.pl/products/sruba-10-9-fl-zn-din-931): fl Zn - [ISO 4762 · 12.9](https://swiatsrub.pl/products/sr-imbusowa-12-9-surowe-iso-4762-pelny-gwint): surowe - [DIN 934 · 8](https://swiatsrub.pl/products/nakretka-6-kt-8-oc-b-din-934): oc.B - [Narzędzia](https://swiatsrub.pl/category/narzedzia): klucze i grzechotki Aktualne wykonania, jednostki sprzedaży, wielkości opakowań, ceny i dostępność sprawdź na karcie wybranego wariantu produktu. ## Czytaj dalej - [Klasy wytrzymałości śrub i nakrętek: 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9](https://swiatsrub.pl/poradnik/klasy-wytrzymalosci/index.md) - [Nośność śrub: siła zrywająca i obciążenie próbne M6–M24](https://swiatsrub.pl/poradnik/nosnosc-srub/index.md) - [Zabezpieczenie połączeń śrubowych przed odkręceniem](https://swiatsrub.pl/poradnik/zabezpieczenie-srub-przed-odkreceniem/index.md)