Świat Śrub

Poradniki · Gwinty · DIN 352 · DIN 2181 · 16.10.2026

Jak gwintować gwintownikiem i narzynką: gwintowanie ręczne krok po kroku

Gwint wewnętrzny nacina się ręcznie kompletem trzech gwintowników — wstępnym, pośrednim i wykańczającym — w otworze wywierconym na średnicę gwintu minus skok. Zewnętrzny nacina się narzynką w oprawce, na pręcie nieco cieńszym od średnicy nominalnej. W obu przypadkach o wyniku decyduje to samo: narzędzie prostopadle do powierzchni, olej i regularne cofanie, żeby złamać wiór.

Opracowanie: specjaliści Świata Śrub

Gwintowniki i narzynki: które do czego

DIN 352 · DIN 2181 · DIN EN 22568

Do ręcznego gwintowania gwintu metrycznego zwykłego służy komplet trzech gwintowników wg DIN 352 (M1–M68). Wstępny i pośredni mają podwymiar i tylko przygotowują zarys. Dopiero wykańczający nacina gwint na wymiar. Rozróżnia się je po pierścieniach na chwycie i po długości nakroju, czyli stożkowej części roboczej.

GwintownikNa chwycieNakrójZadanie
wstępny (nr 1)1 pierścieńforma A, 6–8 zwojówzaczyna gwint i prowadzi kolejne narzędzia
pośredni (nr 2)2 pierścienieforma D, 3,5–5 zwojówpogłębia zarys
wykańczający (nr 3)bez pierścieniaforma C, 2–3 zwojenacina gwint na wymiar, także blisko dna otworu
Komplet wg DIN 352. Pierścienie to oznaczenie producentów i nie wszyscy stosują je tak samo: spotyka się też wykańczający z trzema pierścieniami. Gwint drobnozwojny nacina się kompletem dwuczęściowym wg DIN 2181: wstępny i wykańczający.
DIN 371
gwintownik maszynowy ze wzmocnionym chwytem: M1–M10 i drobnozwojne do M10 × 1,25
DIN 376
gwintownik maszynowy z chwytem cieńszym od gwintu (przelotowym), M1,6–M68
DIN 357
gwintownik do nakrętek, M3–M68
DIN EN 22568
narzynki okrągłe i oprawki; w handlu nadal jako DIN 223 B — forma B to narzynka z nacięciem na obwodzie
DIN 1814
pokrętło do gwintowników

Zakres wg tytułów norm

Zanim wybierzesz narzędzie, ustal gwint: średnicę, skok i zarys. Jak to zrobić suwmiarką i wzornikiem do gwintów, opisujemy w artykule rodzaje gwintów. Wiertło dobiera się z tabeli otworów pod gwint: pod M8 to 6,8 mm, pod M10 — 8,5 mm, pod drobnozwojny M10 × 1,25 — 8,8 mm. Tej tabeli tu nie powtarzamy.

W katalogu: gwintowniki ręczne DIN 352 w kompletach po trzy i pojedynczo, komplety do gwintu drobnozwojnego DIN 2181, gwintowniki maszynowe, narzynki, pokrętła do gwintowników i oprawki do narzynek w dziale gwintowanie oraz komplety w kasecie, np. gwintowniki z narzynkami.

Gwint wewnętrzny krok po kroku

komplet gwintowników ręcznych

Kolejność pracy

praktyka warsztatowa i instrukcje producentów narzędzi

  • 1. Nakiełek. Zaznacz środek punktakiem albo nawiertakiem. Oś otworu wyznacza oś gwintu.
  • 2. Wiercenie. Wiertło z tabeli otworów pod gwint, w stali z chłodzeniem. Otwór nieprzelotowy wierć głębiej o długość nakroju gwintownika — niżej, ile to jest.
  • 3. Fazka. Pogłęb wejście otworu stożkowo do średnicy gwintu, np. fazownikiem. Gwintownik się wycentruje, a pierwszy zwój nie wywinie się nad powierzchnię.
  • 4. Mocowanie. Część zamocuj w imadle tak, żeby otwór był pionowo. Gwintownik nr 1 zaciśnij w pokrętle dobranym do kwadratu chwytu — za duże pokrętło daje za dużą dźwignię na małym gwintowniku.
  • 5. Start prostopadle. Pierwsze dwa, trzy obroty wykonaj z lekkim naciskiem w osi. Potem sprawdź kątownikiem w dwóch płaszczyznach, pod 90° do siebie. Krzywy start koryguje się tylko teraz; po kilku zwojach już się nie da.
  • 6. Olej i łamanie wióra. Posmaruj gwintownik olejem do gwintowania. Kręć w prawo, bez dociskania — po pierwszych zwojach gwintownik prowadzi się sam. Po każdym pół obrotu cofnij go, aż poczujesz, że wiór się złamał.
  • 7. Gwintownik nr 2, potem nr 3. Każdy następny wkręć najpierw palcami w nacięty gwint, dopiero potem załóż pokrętło. Prowadzi go gwint, nie ręka.
  • 8. Kontrola. Śruba ma wejść ręką na całą długość gwintu. Przy kontroli seryjnej rozstrzyga sprawdzian gwintowy trzpieniowy.

Gwintownik maszynowy nacina pełny gwint jednym narzędziem; jego nakrój i rowki są dobrane do rodzaju otworu.

Wskazanie inżynierskie

dobór wg zaleceń producentów gwintowników

  • Otwór przelotowy: gwintownik z prostym rowkiem i nakrojem śrubowym (forma B) pcha wiór przed sobą, na wylot otworu.
  • Otwór nieprzelotowy: gwintownik ze spiralnym rowkiem wyprowadza wiór do góry, a krótki nakrój pozwala naciąć gwint bliżej dna.
  • Gwintownik maszynowy ręcznie: w otworze przelotowym i w miękkim materiale można go prowadzić w pokrętle. W nieprzelotowym bezpieczniejszy jest komplet trzech gwintowników — każdy zdejmuje tylko część materiału, więc moment jest mniejszy.

Otwór nieprzelotowy: gdzie łamią się gwintowniki

długość nakroju · wiór

W otworze nieprzelotowym wiór nie ma gdzie uciec, a gwintownik w pewnej chwili dochodzi do dna. Nakrój gwintownika wstępnego ma 6–8 zwojów — na tej długości zarys jest niepełny. Wykańczający ma nakrój 2–3 zwojów i tylko nim da się naciąć pełny gwint blisko dna. Pod M8 trzy zwoje nakroju to 3,75 mm niepełnego gwintu; tyle trzeba dodać do głębokości wiercenia ponad użyteczną długość gwintu, plus stożek ostrza wiertła.

Wskazanie inżynierskie

praktyka warsztatowa

  • Zaznacz głębokość na gwintowniku taśmą albo markerem. Przestań kręcić, zanim narzędzie oprze się o dno albo o wióry.
  • Przed każdym kolejnym gwintownikiem i przed ostatnimi obrotami wykańczającego wyjmij narzędzie i usuń wióry z otworu — sprężonym powietrzem, w okularach, albo magnesem.
  • Gdy opór rośnie skokowo, zatrzymaj się. Cofnij, oczyść, dolej oleju. Gwintownik ze stali szybkotnącej jest twardy i kruchy: siła w bok na pokrętle albo dociskanie na siłę łamie go w otworze.
  • Złamany gwintownik trudno usunąć, bo jest twardszy od zwykłego wiertła. Lepiej przerwać wcześniej, niż ratować potem część.

Gwint zewnętrzny narzynką

narzynka okrągła · ISO 965-1

Narzynka nacina gwint na pręcie albo trzpieniu. Gotowy gwint zewnętrzny ma średnicę zewnętrzną w polu tolerancji 6g, czyli nieco mniejszą od nominalnej: śruba M8 nie ma 8,00 mm.

GwintŚrednica zewnętrzna 6g, max [mm]min [mm]
M65,9745,794
M87,9727,760
M109,9689,732
M1211,96611,701
Granice średnicy zewnętrznej gwintu zwykłego w polu 6g wg ISO 965-1.

Narzynkę dobiera się do oprawki po średnicy zewnętrznej i grubości: narzynka M8 ma 25 × 9 mm, M10 — 30 × 11 mm, M12 — 38 × 14 mm, i takie wymiary nosi też oprawka. Narzynki okrągłe od M3 mają zwykle nakrój po obu stronach, więc pracują dowolną stroną.

Kolejność pracy

praktyka warsztatowa i instrukcje producentów narzędzi

  • 1. Średnica pręta. Przygotuj pręt w granicach z tabeli. Za gruby przeciąża narzynkę i daje gwint zbyt ciasny, za cienki — zwoje bez pełnych wierzchołków.
  • 2. Fazka na pręcie. Sfazuj koniec pręta na stożek. Narzynka łatwiej chwyta i startuje prosto.
  • 3. Mocowanie. Pręt zamocuj pionowo w imadle, możliwie krótko nad szczękami. Narzynkę dokręć w oprawce wkrętami, które wchodzą w nawiercenia na jej obwodzie.
  • 4. Start prostopadle. Pierwsze zwoje z lekkim naciskiem, potem sprawdź, czy oprawka leży poziomo. Prowadnik narzynki, mocowany w oprawce razem z nią, ułatwia prosty start.
  • 5. Olej i łamanie wióra. Kręć z olejem i co pół obrotu cofnij narzynkę, żeby wiór się złamał.
  • 6. Kontrola. Nakrętka ma wejść ręką na całą długość gwintu. Przy kontroli seryjnej rozstrzyga sprawdzian pierścieniowy.

Gwintownik a materiał

HSS-G · HSS-Co · pokrętło

Gwintowniki ręczne i maszynowe wykonuje się ze stali szybkotnącej (HSS). HSS-G to wersja ze szlifowanym zarysem, HSS-Co (także HSS-E) — z dodatkiem ok. 5 % kobaltu, który podnosi odporność ostrza na temperaturę. Litera w oznaczeniu mówi więc o materiale narzędzia, nie o rodzaju gwintu.

Wskazanie inżynierskie

wskazania producentów narzędzi

  • HSS-G — do stali niestopowych i konstrukcyjnych. Komplet gwintowników HSS-G M3–M12 producent przeznacza do stali o wytrzymałości do 800 N/mm².
  • HSS-Co — do stali nierdzewnych i twardszych stali, producenci podają do ok. 1000 N/mm². W katalogu: gwintowniki maszynowe HSS-Co.
  • Stal nierdzewna gwintuje się ciężej niż konstrukcyjna. Daj więcej oleju i cofaj częściej, nie rzadziej.
  • Gwintownik z wiertłem i chwytem sześciokątnym wierci i gwintuje w jednym przejściu, we wkrętarce. To narzędzie do otworów przelotowych w cienkim materiale: producenci podają grubość do ok. jednej średnicy gwintu. Z otworu wycofuje się je na obrotach w lewo. W katalogu: gwintownik z wiertłem.
  • Pokrętło dobiera się do zakresu gwintów. W katalogu są pokrętła do gwintowników od M1–M8 do M13–M32, także z grzechotką — do pracy tam, gdzie nie da się obrócić pokrętła o pełny obrót. Oprawkę do narzynek wybiera się po wymiarze narzynki.

Najczęstsze błędy

i ich skutki

  • Krzywy start. Gwintownik prowadzony pod kątem nacina gwint krzywo. Śruba się w nim zakleszcza, a próba korekty po kilku zwojach łamie narzędzie.
  • Start od gwintownika wykańczającego. Jego nakrój ma tylko 2–3 zwoje: trudno go ustawić prosto, a każdy zwój zdejmuje dużo materiału. Zawsze zaczynaj od nr 1.
  • Kręcenie bez cofania. Wiór zapycha rowki, moment rośnie aż do złamania gwintownika — najczęściej w małych średnicach.
  • Gwintowanie na sucho. Bez oleju rośnie moment i zużycie narzędzia, a zwoje w stali wychodzą poszarpane.
  • Za gruby pręt pod narzynkę. Pręt o średnicy nominalnej albo większej przeciąża narzynkę, a nakrętka idzie na gotowy gwint ciężko lub wcale.
  • Pokrętło przedłużone rurą. Większa dźwignia ukrywa, że coś jest nie tak, aż gwintownik pęknie.

Z katalogu

produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto

Czytaj dalej

Poradniki · 36 artykułów
Wszystkie artykuły

Bądź na bieżąco z ofertą

Nowe produkty, promocje i porady techniczne od Świata Śrub.

Szczegóły w Polityce prywatności.

Używamy plików cookies

Niezbędne pliki utrzymują koszyk oraz sesję logowania. Analityczne pomagają nam poprawiać katalog. Zgodę możesz zmienić w każdej chwili.