Naprawa gwintu: wkładka gwintowa DIN 8140 — jak założyć

Sposób naprawy zależy od tego, co zostało z gwintu. Zanim zaczniesz, ustal rozmiar i skok: gwint naprawia się na ten sam wymiar, a pomyłka w skoku, np. M10 zamiast M10 × 1,25, przekreśla całą pracę. Jak rozpoznać gwint, opisujemy w artykule rodzaje gwintów.

Przegwintowanie pomaga tylko wtedy, gdy zwoje są na miejscu. Jak prowadzić gwintownik, opisujemy w artykule jak gwintować gwintownikiem. Do gniazd świec zapłonowych i sond lambda w samochodach są osobne zestawy naprawcze, które oczyszczają i odtwarzają gwint w gnieździe. Gdy śruba urwała się w otworze, najpierw trzeba ją usunąć, np. wykrętakiem.

Wkładka to drut o przekroju rombu, zwinięty w sprężynę. Strona zewnętrzna wkręca się w gwint nacięty w części, wewnętrzna tworzy gwint pod śrubę. DIN 8140-1 opisuje same wkładki (wymiary wkładek z katalogu są w karcie normy DIN 8140 A), DIN 8140-2 — gwint w otworze pod wkładkę. Ten gwint oznacza się EG (od niem. Einsatzgewinde; w literaturze angielskiej STI). Wkładka wkręcona w gwint EG daje gwint metryczny w tolerancji 6H.

Gwint EG ma ten sam skok co gwint docelowy, ale większą średnicę: EG M8 ma skok 1,25 mm i średnicę zewnętrzną ok. 9,6 mm. W stanie swobodnym wkładka jest jeszcze większa. Przy wkręcaniu zwija się na narzędziu, a potem rozpiera w gwincie EG i trzyma się w nim bez kleju.

W katalogu są dwie formy. DIN 8140 A to wkładka zwykła: śruba obraca się w niej swobodnie. DIN 8140 B to wkładka samohamowna — ma jeden lub kilka zwojów odkształconych w wielobok, które zaciskają się na gwincie śruby i stawiają opór przy odkręcaniu. Obie formy są ze stali nierdzewnej.

Długość nominalna to minimalna długość pełnego gwintu EG w otworze nieprzelotowym albo minimalna grubość ścianki przy otworze przelotowym. Wkładka M8-1,5D potrzebuje więc co najmniej 12 mm pełnego gwintu EG.

Otwór pod wkładkę jest większy niż pod zwykły gwint, bo gwint EG jest większy. O wyborze wiertła decyduje średnica wewnętrzna gwintu EG, a ona ma pole tolerancji. Dlatego różni producenci podają dla tego samego rozmiaru nieco inne wiertła i wszystkie są poprawne.

Gwint EG nacina się gwintownikiem EG do danego rozmiaru. Zwykły gwintownik większego rozmiaru go nie zastąpi: pod wkładkę M8 potrzebny jest gwint o skoku 1,25 mm, a gwintownik M10 ma skok 1,5 mm. Dlatego wiertło, gwintownik EG, narzędzie do wkręcania i wkładki bierze się z jednego systemu — najprościej w zestawie naprawczym dobranym do rozmiaru gwintu. W katalogu są też wkładki do gwintów drobnozwojnych, np. M10 × 1,25 i M12 × 1,5; wiertło i gwintownik EG dobiera się do nich tak samo, z tabeli producenta systemu.

Długość dobiera się do materiału części i klasy śruby. Im słabszy materiał i mocniejsza śruba, tym dłuższa wkładka, żeby przy przeciążeniu pękła śruba, a nie gwint w części — ta sama zasada co przy długości wkręcenia śruby w gwint nacięty bezpośrednio.

Wkładka samogwintująca to tuleja z gwintem wewnętrznym i zewnętrznym oraz rowkiem nacinającym. Wkręca się ją w gładki otwór, a rowek sam nacina gwint w materiale. Wg karty normy AN 335 nadaje się do stopów lekkich, żeliwa, metali nieżelaznych, tworzyw i twardego drewna. Otwór jest wyraźnie większy niż pod wkładkę drutową: dla M8 karta podaje 10,9–11,2 mm, przy średnicy zewnętrznej wkładki 12 mm i długości 15 mm.

W katalogu: wkładki samogwintujące ze stali ocynkowanej, nierdzewnej i z mosiądzu. Wkładkę wkręca się rowkiem w stronę materiału; karta normy zaleca próby przed doborem wkładki i parametrów jej osadzania.

• Wiertło pod zwykły gwint. 6,8 mm pod wkładkę M8 to otwór za mały o ponad 1,5 mm; gwintownik EG się w nim złamie. Pod wkładkę M8 wierci się 8,3–8,4 mm.
• Zwykły gwintownik zamiast EG. Gwintownik M10 ma skok 1,5 mm, a wkładka M8 potrzebuje gwintu EG o skoku 1,25 mm.
• Wkładka nad powierzchnią. Pierwszy zwój wystający ponad krawędź otworu rozgniecie się przy dokręcaniu. Wkładka ma się schować pod powierzchnią.
• Zabierak w otworze przelotowym. Niewyłamany blokuje śrubę; wyłamany i niewyjęty zostaje w części jako luźny kawałek drutu.
• Za krótki gwint EG. W otworze nieprzelotowym wkładka musi mieć pod sobą pełny gwint na całej długości, inaczej oprze się o niepełne zwoje nakroju i nie wejdzie na głębokość.