Świat Śrub

Poradniki · Podkładki · DIN 125 A · DIN 9021 · 03.10.2026 · 6 min czytania

Podkładka zwykła, powiększona czy żadna — praktyka, nie przesąd

Podkładka to najtańszy element połączenia i ten, o którym najczęściej decyduje przyzwyczajenie. Tymczasem ma tylko trzy zadania: zmniejszyć nacisk na materiał pod łbem i nakrętką, ochronić jego powierzchnię przy dokręcaniu i przykryć powiększony lub owalny otwór. Jeśli żadne z nich nie zachodzi, podkładka niczego nie dodaje.

Do czego naprawdę służy podkładka

nacisk · powierzchnia · otwór

  • Rozłożenie nacisku. Siła napięcia wstępnego dociska materiał na pierścieniu między średnicą oporową łba a otworem. Gdy materiał jest miękki — aluminium, tworzywo, drewno, cienka blacha — ten nacisk może go trwale wgnieść, a połączenie traci napięcie. Podkładka powiększa powierzchnię docisku.
  • Ochrona powierzchni. Łeb lub nakrętka obracane przy dokręcaniu ścierają powłokę malarską i ocynk. Podkładka pod obracanym elementem przejmuje to tarcie.
  • Przykrycie otworu. Otwór powiększony zmniejsza pierścień, na którym opiera się łeb, a otwór owalny wychodzi poza niego; podkładka (grubsza lub powiększona) przykrywa otwór i daje łbowi pełne oparcie.

Zabezpieczenie przed odkręceniem nie jest na tej liście. O trwałości połączenia decyduje napięcie wstępne; przed samoczynnym odkręceniem przy drganiach chronią właściwe dokręcenie, nakrętki samohamowne, podkładki klinujące albo klej do gwintów — nie zwykła podkładka.

Policz nacisk, zanim dobierzesz podkładkę

M10 kl. 8.8 · napięcie wstępne ok. 25 kN

Przykład: śruba M10 klasy 8.8 dokręcona momentem z tabeli momentów (48 Nm przy μ = 0,14) ma napięcie wstępne ok. 25 kN. Otwór przelotowy 11 mm (szereg średni wg ISO 273). Ta sama siła rozkłada się na bardzo różne powierzchnie:

bez podkładkiłeb ISO 4017
pierścień dociskuok. 72 mm²

średnica oporowa łba 14,6 mm, otwór 11 mm

naciskok. 345 MPa

dopuszczalne dla stali konstrukcyjnej, za dużo dla miękkich stopów aluminium

25 000 N / 72 mm²

DIN 125 Azwykła · 10,5 × 20 × 2
pierścień dociskuok. 219 mm²

średnica zewnętrzna 20 mm, otwór 11 mm

naciskok. 114 MPa

ok. trzykrotnie mniejszy niż bez podkładki

25 000 N / 219 mm²

DIN 9021powiększona · 10,5 × 30 × 2,5
pierścień dociskuok. 612 mm²

średnica zewnętrzna 30 mm, otwór 11 mm

naciskok. 41 MPa

teoretycznie; cienka podkładka nie rozkłada siły na całą powierzchnię

25 000 N / 612 mm²

Wartości uproszczone: przy założeniu, że podkładka przenosi nacisk równomiernie na całą swoją powierzchnię. W rzeczywistości cienka podkładka ugina się i jej zewnętrzny pierścień przenosi mniej — dlatego przy bardzo miękkich materiałach stosuje się podkładki grubsze, nie tylko szersze.

Która podkładka — w jakiej sytuacji

praktyka warsztatowa, nie wymóg normy

Materiał i otwór — wybór

  • stal, otwór normalny, bez powłokizwykle żadna
  • powierzchnia malowana lub ocynkowanaDIN 125 A
  • otwór powiększony lub owalnyDIN 9021
  • aluminium, tworzywo, cienka blachaDIN 9021
  • drewnoDIN 440 / duża

podkładkę kładzie się pod obracany element — łeb albo nakrętkę

Klasa śruby — twardość podkładki

  • śruby do klasy 8.8200 HV
  • śruby 10.9300 HV
  • połączenia sprężane w konstrukcjachPN-EN 14399

klasa twardości wg ISO 7089 / ISO 7093-1; dla 12.9 — podkładki hartowane wg uzgodnienia, poza zakresem ISO 7089

Wymiary podkładek M8–M16 — mm

GwintDIN 125 ADIN 9021
M88,4 × 16 × 1,68,4 × 24 × 2
M1010,5 × 20 × 210,5 × 30 × 2,5
M1213 × 24 × 2,513 × 37 × 3
M1617 × 30 × 317 × 50 × 3

otwór × średnica zewnętrzna × grubość

W konstrukcjach stalowych PN-EN 1090-2 dla śrub niesprężanych w otworach normalnych zwykle nie wymaga podkładek; wymaga ich przy otworach powiększonych i owalnych. Połączenia sprężane wykonuje się kompletnymi zestawami wg PN-EN 14399 — śruba, nakrętka i podkładki od jednego producenta, dostarczane jako zestaw o wspólnym oznaczeniu partii.

Czego nie robić

błędy, które kosztują napięcie wstępne

Wskazanie inżynierskie

praktyka montażowa

Każdy z poniższych błędów zmniejsza napięcie wstępne albo ukrywa problem, który trzeba rozwiązać inaczej.

  • Podkładka sprężysta (DIN 127) w połączeniu sprężanym. Spłaszcza się już przy niewielkiej części napięcia śruby klasy 8.8 i wyższej, więc potem nie działa jak sprężyna i nie przeciwdziała samoodkręcaniu. Norma DIN 127 została wycofana bez zamiennika. Przy drganiach stosuj nakrętkę samohamowną, podkładkę klinującą albo klej do gwintów.
  • Stos podkładek „dla wyrównania”. Każda dodatkowa powierzchnia styku osiada pod obciążeniem i powoduje utratę części napięcia wstępnego. Jeśli śruba jest za długa, zmień jej długość, a nie liczbę podkładek.
  • Miękka podkładka pod twardą śrubą. Podkładka 200 HV pod łbem śruby 10.9 może zostać wgnieciona przy dokręcaniu; do 10.9 używaj podkładek 300 HV, do 12.9 — podkładek hartowanych dobranych do połączenia.
  • Podkładka z tworzywa, miedzi lub aluminium w połączeniu nośnym. Pełzanie i osiadanie takiego materiału z czasem obniżają napięcie wstępne. To rozwiązanie do uszczelniania i izolowania, nie do przenoszenia siły.

Z katalogu

produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto

Czytaj dalej

Poradniki · 8 artykułów
Wszystkie artykuły

Bądź na bieżąco z ofertą

Nowe produkty, promocje i porady techniczne od Świata Śrub.

Szczegóły w Polityce prywatności.

Używamy plików cookies

Niezbędne pliki utrzymują koszyk oraz sesję logowania. Analityczne pomagają nam poprawiać katalog. Zgodę możesz zmienić w każdej chwili.