Świat Śrub

Poradniki · Momenty · DIN 933 · 8.8 · DIN 931 · 10.9 · 06.09.2026 · 8 min czytania

Tabela momentów dokręcania M4–M24

Śruba trzyma nie dlatego, że jest dokręcona, tylko dlatego, że jest napięta: moment na kluczu wydłuża ją sprężyście, a siła, z jaką chce wrócić do swojej długości, ściska łączone części. Tę siłę — napięcie wstępne F_M — projektuje się. Moment jest tylko sposobem, żeby ją osiągnąć, i to sposobem obarczonym dużym błędem.

Skąd bierze się liczba w tabeli

wg VDI 2230

Zależność między momentem dokręcania M_A a napięciem wstępnym F_M opisuje VDI 2230 wzorem przybliżonym: M_A = F_M · (0,16 · P + 0,58 · d₂ · μG + D_Km / 2 · μK).

P
skok gwintu — jedyny człon, który zamienia moment na wydłużenie śruby
d₂
średnica podziałowa gwintu
μG
współczynnik tarcia w gwincie
D_Km
średnia średnica tarcia pod łbem lub pod nakrętką
μK
współczynnik tarcia na powierzchni oporowej (pod łbem lub pod nakrętką)

Oznaczenia wg VDI 2230

Przy μ = 0,14 tylko około jednej ósmej momentu idzie na napięcie śruby; orientacyjnie 40 % pochłania tarcie w gwincie, a około połowę — tarcie pod łbem. Stąd wrażliwość: zmiana tarcia o kilka setnych zmienia napięcie wstępne o kilkanaście–kilkadziesiąt procent przy tym samym momencie na kluczu.

0,16 · P
0,16 × 1,75 = 0,28 mm — człon skoku (część momentu napinająca śrubę)
0,58 · d₂ · μG
0,58 × 10,863 × 0,14 ≈ 0,88 mm — tarcie w gwincie
D_Km / 2 · μK
14,8 / 2 × 0,14 ≈ 1,04 mm — tarcie pod łbem (D_Km ≈ 14,8 mm dla otworu 13 mm i łba ISO 4017)
razem
≈ 2,2 mm; przy 84 Nm z tabeli daje to F_M ≈ 84 / 0,0022 ≈ 38 kN — z czego na wydłużenie przypada 0,28 / 2,2 ≈ 13 % momentu

Rachunek ilustracyjny dla M12 × 1,75 klasy 8.8, μ = 0,14

Wartości tabelaryczne przyjmują, że naprężenie zredukowane w śrubie (rozciąganie ze skręcaniem) osiąga 90 % granicy plastyczności Rp0,2 min. wg ISO 898-1 i że tarcie w gwincie i pod łbem wynosi po 0,14 — typowo dla śrub czernionych lub ocynkowanych galwanicznie, lekko naoliwionych, dokręcanych na stali. Zmień którekolwiek z tych założeń i tabela przestaje obowiązywać.

Tabela: M4–M24, klasy 8.8 / 10.9 / 12.9

μ = 0,14 · 90 % Rp0,2

Wskazanie inżynierskie

wartości orientacyjne — zweryfikuj w projekcie połączenia

Tabela wg VDI 2230 (arkusz 1, tablica A1) dla gwintu zwykłego, μG = μK = 0,14, 90 % wykorzystania Rp0,2 min. Wartości w Nm. Dotyczy śrub stalowych wg ISO 898-1 dokręcanych na stali; nie dotyczy nierdzewnych, gwintów w aluminium, żeliwie ani tworzywach.

Gwint8.810.912.9
M43,04,45,1
M55,98,710,2
M610,114,917,4
M824,636,142,2
M10487183
M1284123144
M14133195229
M16206302354
M18295421492
M20415592692
M22567807945
M2471410171190
Moment dokręcania M_A [Nm] dla śrub z łbem sześciokątnym i z gniazdem, gwint zwykły, μG = μK = 0,14.
Rysunek wymiarowy podkładki okrągłej płaskiej DIN 125 A
Rys. 1 · DIN 125 A (ISO 7089): 200 HV do śrub klasy 8.8, 300 HV do 10.9. Twarda, gładka podkładka pod łbem to jeden z warunków, przy których tarcie pod łbem jest bliskie 0,14 — miękka lub lakierowana powierzchnia części zmienia je nieprzewidywalnie.

Co zmienia wartość

tarcie · materiał · narzędzie

Wskazanie inżynierskie

kierunek wpływu; wielkości zależą od konkretnego układu

Wszystko poniżej zmienia tarcie, a więc i to, ile z momentu trafia do śruby.

  • Dodatkowe smarowanie — pasta MoS₂, smar montażowy lub anti-seize obniżają μ do ok. 0,08–0,12. Ta sama wartość z tabeli daje wtedy o kilkanaście–kilkadziesiąt procent wyższe napięcie i śruba 8.8 może wejść w plastyczność. Tabele dla gwintów smarowanych są osobne.
  • Cynk płatkowy (fl Zn) — wiele systemów zawiera zintegrowany środek smarny i celowo ustawia μ w wąskim paśmie, typowo 0,09–0,14. Dostawca powłoki podaje klasę tarcia; korzystaj z niej, nie z tabeli dla μ = 0,14.
  • Ocynk galwaniczny (oc.B) — z pasywacją i cienkim olejem ochronnym najbliższy założeniom tabeli; wysuszony i odtłuszczony — nieco powyżej 0,14.
  • Ocynk ogniowy (tZn) — chropowata, gruba powłoka: tarcie wyższe (rzędu 0,2) i mniej powtarzalne. Zestawy HV wg PN-EN 14399 dostarcza się z badanym współczynnikiem k (klasa K1 lub K2) i własną procedurą dokręcania — nie z tej tabeli.
  • Nierdzewne A2 / A4 — bez smaru mają skłonność do zacierania: μ 0,2–0,3 i rosnące w trakcie dokręcania. Do tego Rp0,2 klasy 70 to 450 MPa, nie 640. Nierdzewne mają własną, niższą tabelę i wymagają smaru montażowego.
  • Podkładka — twarda podkładka (200 HV do klasy 8.8, 300 HV do 10.9, dla 12.9 hartowana wg uzgodnienia) daje przewidywalne tarcie pod łbem; miękka lub lakierowana powierzchnia łączonej części — nie. Podkładka sprężysta DIN 127 zmienia D_Km i tarcie.
  • Nakrętka samohamowna — wkładka poliamidowa (DIN 985) lub odkształcony gwint (DIN 980) dodaje moment samohamowności (przewijania), który trzeba dodać do momentu z tabeli; sam moment na kluczu nie mówi już nic o napięciu.
  • Klucz udarowy — nie kontroluje momentu. Do napięcia wstępnego z tabeli dokręca się kluczem dynamometrycznym lub metodą kąta obrotu.
  • Ponowne użycie — po pierwszym dokręceniu powłoka i wierzchołki gwintu są zmienione, więc tarcie jest inne niż przy pierwszym montażu (dla ocynku galwanicznego bez smaru zwykle rośnie), a śruba 10.9 / 12.9 mogła już przekroczyć granicę plastyczności. Śrub sprężanych HV nie używa się ponownie.
  • Gwint w miękkim materiale — w aluminium, żeliwie i tworzywach o momencie decyduje wytrzymałość gwintu wewnętrznego, nie śruby. Tabela dla klasy śruby jest wtedy bez znaczenia.

Z katalogu

produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto

Czytaj dalej

Poradniki · 8 artykułów
Wszystkie artykuły

Bądź na bieżąco z ofertą

Nowe produkty, promocje i porady techniczne od Świata Śrub.

Szczegóły w Polityce prywatności.

Używamy plików cookies

Niezbędne pliki utrzymują koszyk oraz sesję logowania. Analityczne pomagają nam poprawiać katalog. Zgodę możesz zmienić w każdej chwili.