Rozmiar klucza do śruby: tabela M3–M36 (DIN, ISO, imbus)

Rozmiar klucza s to odległość między przeciwległymi ściankami sześciokąta. Śruby DIN 933 i DIN 931 oraz nakrętki DIN 934 mają prawie zawsze ten sam rozmiar klucza co ich odpowiedniki ISO 4017, ISO 4014 i ISO 4032. Wyjątki są cztery: M10, M12, M14 i M22. Normy ISO przyjęły tu inne rozwartości, a w handlu do dziś krążą oba wykonania. Ten sam rozmiar dotyczy klucza płaskiego, oczkowego i nasadki.

Dlaczego klucz 17 nie pasuje do nakrętki M10? Bo to nakrętka ISO 4032 pod klucz 16. Klucz 17 ma na niej luz i przy mocnym dokręcaniu zaokrągla naroża; klucz 16 na łeb DIN 933 M10 w ogóle nie wejdzie. Skąd dwie wersje i co jeszcze różni te normy, wyjaśniamy w artykule dlaczego DIN i ISO różnią się rozmiarem klucza oraz na stronach DIN 933 a ISO 4017 i DIN 934 a ISO 4032.

Nakrętki niskie DIN 439 i samohamowne z wkładką DIN 985 mają w kartach norm te same rozmiary klucza co DIN 934, także M10 pod 17 i M22 pod 32. Do kontry na śrubie DIN 933 wystarczy więc jeden rozmiar klucza.

Rozmiar klucza nie zależy od klasy wytrzymałości: śruba 8.8 i 10.9 tej samej normy ma ten sam łeb. Zależy od normy. Śruby do połączeń sprężanych HV wg EN 14399-4 mają na przykład powiększony łeb: M16 pod klucz 27, M20 pod 32, M24 pod 41.

Kołnierz pod łbem przejmuje rolę podkładki, więc sześciokąt może być mniejszy. Śruba i nakrętka kołnierzowa M10 mają klucz 15, a nie 17. Od M12 śruba i nakrętka się rozchodzą: śruba DIN 6921 M12 ma klucz 16, nakrętka DIN 6923 M12 — 18.

W śrubie z gniazdem sześciokątnym rozmiar klucza s to rozwartość gniazda. Tu DIN i ISO się nie rozjeżdżają: DIN 912 i ISO 4762 mają te same gniazda, a DIN 7991 i ISO 10642 — w zakresie M3–M20. O rozmiarze decyduje typ łba: im niższy łeb, tym mniejsze gniazdo. Rozmiar imbusa do śruby M8 to więc 6 mm przy łbie walcowym ISO 4762, ale 5 mm przy łbie niskim DIN 7984, stożkowym ISO 10642 i grzybkowym ISO 7380-1.

Czym poza gniazdem różnią się DIN 912 i ISO 4762 oraz DIN 7991 i ISO 10642, opisujemy osobno. Śruby z gniazdem znajdziesz w kategoriach ISO 4762, DIN 7984, ISO 10642 i ISO 7380-1.

Masz klucz i szukasz śruby albo masz łeb bez oznaczeń i suwmiarkę. Zmierz rozwartość między ściankami i znajdź ją w pierwszej kolumnie. Klucz 13 pasuje do śruby i nakrętki M8 w każdej normie z tego artykułu. Klucz 17 — do M10, ale tylko według DIN. Klucz 19 to M12 według DIN, a klucz 10 — M6 we wszystkich normach z tabeli.

Z kluczem imbusowym jest podobnie: 5 mm pasuje do M6 z łbem walcowym ISO 4762, do M8 z łbem niskim, stożkowym lub grzybkowym i do wkrętu dociskowego M10. Sam rozmiar gniazda nie mówi, jaki to gwint; rozstrzyga typ łba.

• Mierz między ściankami, nie między narożami. W sześciokącie foremnym odległość naroży to s / cos 30°, czyli ok. 1,15 × s. Kto zmierzy po narożach łeb pod klucz 16, odczyta ok. 18 mm i sięgnie po zły klucz.
• Zaokrąglaj w górę do najbliższego rozmiaru z tabeli. Normy podają s nominalne jako wymiar maksymalny, a tolerancja idzie tylko w dół: nakrętka ISO 4032 M10 ma s od 15,73 do 16,00 mm.
• Wynik między 16 a 17, 18 a 19 albo 21 a 22 to właśnie pary DIN i ISO. Dobierz klucz do zmierzonej wartości, nie do gwintu.
• Gwint sprawdź osobno. Średnicę zmierzysz po wierzchołkach zwojów, skok — tak, jak opisujemy w artykule o gwincie metrycznym. Wystarczy zwykła suwmiarka.

Śruby z gwintem calowym UNC i UNF mają łby w rozmiarach calowych: śruba ½" wymaga klucza ¾". Szereg metryczny tych rozmiarów nie zawiera, a klucz metryczny o najbliższym rozmiarze bywa za ciasny albo ma luz, który przy dużym momencie zaokrągla naroża. Do wyrobów calowych, czyli śrub i nakrętek calowych, bierz klucz calowy.

Klucz płaski obejmuje łeb dwiema ściankami, oczkowy i nasadka — wszystkimi sześcioma. Im większa powierzchnia styku, tym mniejszy nacisk na naroża łba i mniejsze ryzyko, że się zaokrąglą. Rozmiar jest ten sam dla każdego typu klucza; różni się to, ile momentu klucz przeniesie bez uszkodzenia łba.

W katalogu: klucze płaskie, płasko-oczkowe i ich zestawy, nasadki sześciokątne oraz klucze imbusowe. Pełne wymiary każdej śruby z tego artykułu, od łba po długości gwintu, są w kartach norm. Jeśli śruba ma wejść w gwintowany otwór, średnicę wiertła znajdziesz w tabeli otwór pod gwint.