Poradniki · Gwinty · UNC · UNF · ANSI B18.3 · 16.10.2026
Gwint calowy UNC i UNF: tabela rozmiarów i jak go rozpoznać
Gwint calowy UNC (Unified Coarse — szereg zwykły) i UNF (Unified Fine — szereg drobny) to amerykański gwint ujednolicony wg ASME B1.1. Zarys ma 60°, jak metryczny, ale średnicę podaje się w calach, a skok jako liczbę zwojów na cal: 1/2-13 UNC to 12,70 mm średnicy i 13 zwojów na cal. Niżej tabela rozmiarów od 1/4 do 2 cali, pary calowy–metryczny, które najłatwiej pomylić, i klucze do wyrobów calowych.
Opracowanie: specjaliści Świata Śrub
Jak czytać oznaczenie gwintu calowego
wg ASME B1.1
Pełne oznaczenie podaje rozmiar, liczbę zwojów na cal, szereg i klasę tolerancji: 1/4-20 UNC-2A. Co znaczą klasy od 1A do 3B i czym gwint calowy różni się od brytyjskiego Whitwortha, opisujemy w przeglądzie rodzaje gwintów. Przy zamawianiu liczą się przede wszystkim rozmiar i szereg, bo to one wyznaczają skok.
- 1/2-13 UNC
- 1/2 cala (12,70 mm), 13 zwojów na cal, szereg zwykły
- 1/2-20 UNF
- ta sama średnica, 20 zwojów na cal; nakrętka 1/2-13 UNC na tę śrubę nie wejdzie
- 1/2-UNC
- zapis z naszego katalogu: rozmiar i szereg; liczbę zwojów wyznacza szereg, tu 13
- #10-24 UNC
- rozmiar numerowany, poniżej 1/4 cala: nr 10 to 0,190 cala (4,83 mm), 24 zwoje na cal
- 3/4-10 UNC LH
- gwint lewy; kierunek dopisuje się na końcu, jak w gwincie metrycznym — zob. gwint lewy
Szeregi i oznaczenia wg ASME B1.1
Tabela gwintów UNC i UNF: średnica i skok
zwoje na cal wg ASME B1.1
Średnica nominalna to rozmiar w calach razy 25,4 mm. Skok w milimetrach to 25,4 podzielone przez liczbę zwojów na cal. Szereg UNF ma przy tej samej średnicy więcej zwojów, a więc mniejszy skok i płytszy zarys.
| Rozmiar | Ø [mm] | UNC [zw./cal] | Skok UNC [mm] | UNF [zw./cal] | Skok UNF [mm] |
|---|---|---|---|---|---|
| 1/4" | 6,35 | 20 | 1,27 | 28 | 0,91 |
| 5/16" | 7,94 | 18 | 1,41 | 24 | 1,06 |
| 3/8" | 9,53 | 16 | 1,59 | 24 | 1,06 |
| 7/16" | 11,11 | 14 | 1,81 | 20 | 1,27 |
| 1/2" | 12,70 | 13 | 1,95 | 20 | 1,27 |
| 9/16" | 14,29 | 12 | 2,12 | 18 | 1,41 |
| 5/8" | 15,88 | 11 | 2,31 | 18 | 1,41 |
| 3/4" | 19,05 | 10 | 2,54 | 16 | 1,59 |
| 7/8" | 22,23 | 9 | 2,82 | 14 | 1,81 |
| 1" | 25,40 | 8 | 3,18 | 12 | 2,12 |
| 1 1/8" | 28,58 | 7 | 3,63 | 12 | 2,12 |
| 1 1/4" | 31,75 | 7 | 3,63 | 12 | 2,12 |
| 1 1/2" | 38,10 | 6 | 4,23 | 12 | 2,12 |
| 2" | 50,80 | 4,5 | 5,64 | — | — |
W katalogu: śruby imbusowe UNC wg ANSI B18.3, nakrętki UNC i UNF wg ANSI B18.2.2 oraz pręty gwintowane calowe w obu szeregach — wszystko w dziale wyroby calowe.
Jak rozpoznać gwint calowy
pary calowy–metryczny
Ogólną metodę — średnica, skok, zarys — opisujemy w części jak rozpoznać gwint. Przy gwincie calowym kłopot polega na tym, że kilka rozmiarów ma metrycznego sąsiada niemal o tej samej średnicy albo o niemal tym samym skoku. Nakrętka chwyta wtedy na zwój lub dwa i staje.
| Calowy | Ø · skok [mm] | Metryczny | Ø · skok [mm] | Co rozstrzyga |
|---|---|---|---|---|
| 1/4-20 UNC | 6,35 · 1,27 | M6 | 6 · 1 | skok: 20 zwojów na calu wobec ok. 25 |
| 5/16-18 UNC | 7,94 · 1,41 | M8 | 8 · 1,25 | skok: 10 skoków to 14,1 wobec 12,5 mm |
| 3/8-16 UNC | 9,53 · 1,59 | M10 | 10 · 1,5 | średnica; 10 skoków to 15,9 wobec 15 mm |
| 1/2-13 UNC | 12,70 · 1,95 | M12 | 12 · 1,75 | średnica i skok |
| 1/2-20 UNF | 12,70 · 1,27 | M12 × 1,25 | 12 · 1,25 | średnica; skoki prawie równe |
| 5/8-11 UNC | 15,88 · 2,31 | M16 | 16 · 2 | skok: 10 skoków to 23,1 wobec 20 mm |
| 3/4-10 UNC | 19,05 · 2,54 | M20 | 20 · 2,5 | średnica; skoki prawie równe |
- Mierz 10 skoków, nie jeden. Przy 3/8-16 UNC i M10 różnica na jednym skoku to 0,09 mm, na dziesięciu — prawie 0,9 mm. Taką różnicę pokaże już suwmiarka.
- Średnica nie w pełnych milimetrach. 6,35, 7,94, 9,53 i 12,70 mm to 1/4, 5/16, 3/8 i 1/2 cala. Wynik bliski pełnym milimetrom wskazuje gwint metryczny.
- Kreski na łbie zamiast cyfr. Śruba metryczna ze stali ma na łbie klasę wytrzymałości, np. 8.8 albo 10.9. Promieniowe kreski to oznaczenie amerykańskiej normy SAE J429 dla wyrobów calowych: 3 kreski — Grade 5, 6 kresek — Grade 8.
Wskazanie inżynierskie
praktyka, nie wymóg normy
- Gdy nakrętka wchodzi ręką na jeden–dwa zwoje i staje, nie dokręcaj jej kluczem. Para calowa z metryczną nie da pełnego połączenia, a dokręcona na siłę niszczy oba gwinty.
- Zamiennika nie ma. Do maszyny z gwintem calowym dobierz calową śrubę i nakrętkę; przy przejściu na metryczne wymień całą parę, a gwint w otworze nagwintuj na nowo.
- Klucz metryczny najbliższego rozmiaru ma na nakrętce calowej luz albo nie wchodzi wcale. Luźny klucz zaokrągla naroża, dlatego do wyrobów calowych używaj kluczy calowych.
Klucze do śrub i nakrętek calowych
wg kart norm ANSI B18.3 · ANSI B18.2.2
Śruby z łbem walcowym i gniazdem sześciokątnym wg ANSI B18.3 i nakrętki sześciokątne wg ANSI B18.2.2 mają wymiary pod klucz w calach. Wartości podajemy wg kart norm ANSI B18.3 i ANSI B18.2.2. Śruba i nakrętka tego samego rozmiaru mają ten sam klucz w szeregu UNC i UNF.
| Rozmiar | Klucz imbusowy | Klucz do nakrętki 6-kt |
|---|---|---|
| 1/4" | 3/16" | 7/16" (11,11 mm) |
| 5/16" | 1/4" | 1/2" (12,70 mm) |
| 3/8" | 5/16" | 9/16" (14,29 mm) |
| 7/16" | 3/8" | 11/16" (17,46 mm) |
| 1/2" | 3/8" | 3/4" (19,05 mm) |
| 5/8" | 1/2" | 15/16" (23,81 mm) |
| 3/4" | 5/8" | 1 1/8" (28,58 mm) |
W katalogu: zestaw calowych kluczy imbusowych do 3/8", czyli do śrub 1/2", a także klucze płasko-oczkowe calowe i nasadki calowe.
UNC czy UNF
dobór szeregu
UNC to szereg zwykły, UNF — drobny. Różnica między nimi jest taka sama jak między metrycznym gwintem zwykłym a drobnozwojnym: mniejszy skok to płytszy zwój i drobniejszy posuw na jeden obrót. Szczegóły tej zależności opisujemy w artykule gwint metryczny zwykły i drobnozwojny.
Wskazanie inżynierskie
praktyka, nie wymóg ASME B1.1
- UNC — montaż ogólny i gwint w miękkim materiale, np. w aluminium albo żeliwie. Grubszy zwój trudniej zerwać i uszkodzić przy częstym rozkręcaniu.
- UNF — cienkie ścianki i precyzyjna regulacja, czyli tam, gdzie drobny skok przewidział konstruktor.
- Przy naprawie nie zmieniaj szeregu. O tym, czy potrzebujesz UNC czy UNF, decyduje gwint w otworze, a nie to, jaka śruba jest pod ręką.
Z katalogu
produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto
- ANSI B18.3 (~ISO4762) · 21 wariantówŚruba imbusowa ANSI B18.3 (~ISO4762), kl. 12.9, bez powłoki, niepełny gwintod 66,36 złbrutto/opak
- ANSI B18.2.2(~DIN934) · 17 wariantówNakrętka sześciokątna 10 ANSI B18.2.2(~DIN934), Grade 8, ocynk białyod 11,83 złbrutto/opak
- DIN 976 · 2 wariantyPręt gwintowany DIN 976, kl. 8.8, ocynk białyod 3,71 złbrutto/szt
- ANSI B18.3 (~ISO4762) · 25 wariantówŚruba imbusowa ANSI B18.3 (~ISO4762), kl. 12.9, bez powłoki, pełny gwintod 70,77 złbrutto/opak
- ANSI B18.2.2(~DIN934) · 2 wariantyNakrętka sześciokątna 8 ANSI B18.2.2(~DIN934), Grade 5, ocynk biały, gwint calowy UNCod 3,85 złbrutto/szt
- DIN 976 · 15 wariantówPręt gwintowany DIN 976, kl. 10.9, ocynk białyod 10,74 złbrutto/szt
- DIN 976 · 1 wariantPręt gwintowany DIN 976, stal nierdzewna A2-70od 32,44 złbrutto/szt
Czytaj dalej
Poradniki · 36 artykułów- Klasy7 minKlasy wytrzymałości śrub i nakrętek: 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9
- Śruby10 minRodzaje śrub: łby, napędy, gwint i przeznaczenie
- Śruby8 minŚruby imbusowe: rodzaje łbów i normy