Poradniki · Powłoki · tZn · tZn · 16.10.2026
Ocynk ogniowy czy galwaniczny: grubość, trwałość, nakrętka
Ocynk galwaniczny i ogniowy chronią stal tym samym metalem i w ten sam sposób: cynk koroduje zamiast stali. Różni je grubość — kilka mikrometrów wobec ponad czterdziestu. Z grubości wynika wszystko inne: jak długo powłoka wytrzyma na zewnątrz, od jakiej średnicy da się ją nałożyć i dlaczego śruby ocynkowanej ogniowo nie wkręci się w zwykłą nakrętkę.
Opracowanie: specjaliści Świata Śrub
Różnica w liczbach
ISO 4042 · ISO 10684
cynk osadzany w kąpieli, potem pasywacja
bez wymagania w zamówieniu 3–5 µm; gwint 6g mieści 7–12 µm (M8–M24)
cynk 5–8 µm, pasywacja bezbarwna, do czerwonej korozji
zwykła śruba, zwykła nakrętka
jasny, równy, z barwą pasywacji
ciekły cynk 455–480 °C, potem wirowanie
zawsze powyżej 40 µm; średnio co najmniej 50 µm
śruby do klasy 10.9, nakrętki do klasy 12
podwymiar śruby albo nadwymiar nakrętki
szary, chropowaty; barwa z czasem się zmienia
Grubość to trwałość
ubytek cynku wg ISO 9223
Cynk w atmosferze zużywa się stopniowo, warstwa po warstwie, więc ochrona trwa tym dłużej, im grubsza jest powłoka — trwałość jest proporcjonalna do grubości. Ile cynku ubywa w ciągu roku, podaje ISO 9223 dla każdej kategorii korozyjności atmosfery:
| Kategoria | Ubytek cynku w 1. roku [µm] |
|---|---|
| C1 · bardzo mała | ≤ 0,1 |
| C2 · mała | 0,1–0,7 |
| C3 · średnia | 0,7–2,1 |
| C4 · duża | 2,1–4,2 |
| C5 · bardzo duża | 4,2–8,4 |
| CX · ekstremalna | 8,4–25 |
Wskazanie inżynierskie
rachunek orientacyjny: grubość ÷ ubytek roczny
Tak szacuje czas do pierwszej renowacji American Galvanizers Association. Ubytek z pierwszego roku jest podstawą ostrożną. Pasywacja i uszczelniacz opóźniają pierwszą korozję ocynku galwanicznego, ale rachunek liczy sam cynk.
| Kategoria | Galwaniczny 8 µm | Ogniowy 50 µm |
|---|---|---|
| C3 | ok. 4–11 lat | ok. 24–71 lat |
| C4 | ok. 2–4 lat | ok. 12–24 lat |
| C5 | ok. 1–2 lat | ok. 6–12 lat |
Gruby cynk ma jedną słabość na starcie. Świeżo ocynkowane elementy składowane w wilgoci pokrywają się białym nalotem — białą korozją cynku. ISO 10684 przewiduje na życzenie odbiorcy chromianowanie albo fosforanowanie, które to ryzyko zmniejsza; na ogół żadna obróbka po cynkowaniu nie jest potrzebna.
Wniosek jest prosty: ocynk galwaniczny to wykonanie do wnętrz i pod dach, ogniowy — do konstrukcji, ogrodzeń i balustrad na zewnątrz. Opisy kategorii C1–C5 i dobór powłoki do środowiska znajdziesz w artykule o powłokach i korozji.
Gruba warstwa nie mieści się w gwincie
ISO 10684, rozdz. 6
Kilka mikrometrów cynku galwanicznego mieści się w luzie, który gwint 6g zostawia z założenia: dla M10 to ok. 8 µm, dla M24 — 12 µm (kody i grubości powłok). Ponad 40 µm na boku zwoju w tym luzie się nie zmieści. Ocynkowana ogniowo śruba z gwintem 6g nie wejdzie w nakrętkę 6H — ISO 10684 nazywa to kolizją gwintów. Norma daje dwa wyjścia i każe je oznaczać na wyrobie:
gwint zwykły, cynkowany po nagwintowaniu
gwintowana z nadwymiarem po cynkowaniu
litera Z lub X zaraz za klasą nakrętki
śruby EN 14399-4: gwint 6g przed cynkowaniem wg karty normy
gwint zmniejszony przed cynkowaniem
zwykła tolerancja, gwintowana po cynkowaniu
litera U zaraz za klasą śruby
DIN 933, DIN 931, pręty DIN 976
- tZn
- ocynk ogniowy (zanurzeniowy), wg ISO 10684
- 8.8U
- śruba klasy 8.8 z gwintem w podwymiarze 6az — do nakrętki bez dodatkowej litery
- 8Z · 8X
- nakrętka klasy 8 z gwintem nadwymiarowym 6AZ albo 6AX — do śruby bez litery U
- oc.B
- ocynk galwaniczny biały, wg ISO 4042 — zwykły gwint 6g / 6H
Znaki wg ISO 10684 (6.2.2, 6.2.3); skróty z katalogu
W obu metodach gwint nakrętki nacina się dopiero po cynkowaniu i nie wolno go potem gwintować ponownie. Nakrętka ma więc w gwincie gołą stal — chroni ją cynk śruby, i to wystarcza. Wymiary inne niż gwint, jak rozmiar klucza czy wysokość łba, obowiązują przed cynkowaniem.
Przy M8 i M10 obie metody kosztują nośność: ISO 10684 podaje dla nakrętek z nadwymiarem i śrub w podwymiarze tych rozmiarów obciążenia niższe niż ISO 898-1 i ISO 898-2. Poniżej M8 i przy skoku mniejszym niż 1,25 mm cynkowania ogniowego gwintów norma nie zaleca.
Wskazanie inżynierskie
zakup i montaż
- Jeden system. Śruby, nakrętki i podkładki tZn kupuj razem, najlepiej od jednego producenta — Institut Feuerverzinken zwraca uwagę, że pasowanie zapewnia się zwykle wykonując komplet śruba + nakrętka.
- Sprawdź znak przed montażem. Nakrętka 8Z lub 8X — tylko do śruby bez litery U. Śruba 8.8U — tylko z nakrętką bez Z i X.
- Nie przegwintowuj. Nakrętki, która ciężko idzie, nie poprawia się gwintownikiem — norma tego zabrania. Zwykła nakrętka oc.B na śrubie tZn, nawet jeśli wejdzie, zostaje najsłabszym punktem połączenia: ma kilka mikrometrów cynku.
- Moment. Na grubym cynku tarcie jest wyższe i mniej powtarzalne — tabela momentów dla μ = 0,14 tu nie obowiązuje.
Klasy wytrzymałości i wodór
ISO 10684 · ISO 4042
ISO 10684 obejmuje śruby do klasy 10.9. Części o twardości od 320 HV, czyli śruby 10.9, czyści się przed cynkowaniem kwasem z inhibitorem, alkalicznie albo mechanicznie, bo wodór z trawienia może nie zdążyć uciec w kąpieli i wywołać kruche pęknięcie. Śrub 10.9 od M27 nie wolno cynkować w wysokiej temperaturze, 530–560 °C. Klasy 12.9 norma nie obejmuje.
W ocynku galwanicznym wodór wprowadzają trawienie i sama elektroliza — dla klas 10.9 i 12.9 omawiamy to w artykule o kruchości wodorowej. Zestawy do połączeń sprężanych wg EN 14399 cynkuje się ogniowo według ISO 10684; ich dobór opisuje artykuł o śrubach HV.
Który ocynk wybrać
dobór — praktyka
Wskazanie inżynierskie
typowe wybory, nie wymóg normy
| Sytuacja | Ocynk | Uwagi |
|---|---|---|
| wnętrze, pod dachem, bez kondensacji | galwaniczny (oc.B) | gładki, tani, każda nakrętka 6H |
| konstrukcja, ogrodzenie, balustrada na zewnątrz | ogniowy (tZn) | od M8; komplet śruba + nakrętka z jednego systemu |
| gwint poniżej M8, wkręty, drobne elementy | galwaniczny albo cynk płatkowy | ogniowego norma nie zaleca |
| klasa 12.9 z powłoką | cynk płatkowy | poza zakresem ISO 10684; galwaniczny — ryzyko wodoru |
Ocynk w parze ze stalą nierdzewną, aluminium i miedzią — w artykule o korozji galwanicznej.
Z katalogu
produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto
- DIN 933 · 17 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 933, kl. 8.8U, ocynk ogniowyod 75,67 złbrutto/opak
- EN 14399-4 · 8 wariantówNakrętka do połączeń sprężanych EN 14399-4, kl. 10, ocynk ogniowyod 24,67 złbrutto/opak
- DIN 933 · 281 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 933, kl. 8.8, ocynk białyod 25,18 złbrutto/opak
- EN 14399-4 · 71 wariantówŚruba do połączeń sprężanych EN 14399-4, kl. 10.9, ocynk ogniowyod 40,58 złbrutto/opak
- DIN 1478 · 9 wariantówKorpus napinacza rurowego DIN 1478, ocynk ogniowyod 38,82 złbrutto/szt
- ISO 7380-2 · 12 wariantówŚruba z łbem grzybkowym z kołnierzem ISO 7380-2, kl. 10.9, ocynk biały, zabezpieczenie gwintu Nylon, pełny gwintod 60,57 złbrutto/opak
- DIN 580 · 4 wariantyŚruba z uchem U DIN 580, stal C15E, ocynk ogniowyod 35,23 złbrutto/opak
- DIN 582 · 3 wariantyNakrętka z uchem DIN 582, stal C15E, ocynk ogniowyod 24,93 złbrutto/opak
Czytaj dalej
Poradniki · 36 artykułów- Klasy7 minKlasy wytrzymałości śrub i nakrętek: 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9
- Śruby10 minRodzaje śrub: łby, napędy, gwint i przeznaczenie
- Śruby8 minŚruby imbusowe: rodzaje łbów i normy